Ankara ilindeki aile hekimliği kliniklerinde çalışan doktorların aşı karşıtlığı konusundaki görüş, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Sağlığın korunması ve devamlılığının sağlanması için en etkin metotlardan biri aşı uygulamalarıdır. Aşılama, enfeksiyon hastalıklarına bağlı sakatlıkları ve ölümleri engelleyen etkili, güvenli ve ucuz bir yöntemdir. Dünyada ve Türkiye'de aşılama oranlarının artmasının yanında, özellikle son yıllarda aşı karşıtlığının ve aşı kaygılarının artmaya başladığı görülmektedir. Ülkemizde çocuk ve erişkin olmak üzere aşılama programlarının hem uygulanmasında hem de takibinde kilit rol oynayan branş aile hekimliğidir. Bu çalışmanın amacı aşı karşıtlığının ve reddinin hızlı bir ivmeyle arttığı ülkemizde aile hekimliği kliniklerinde uzmanlık eğitimine devam eden asistan doktorların bu konudaki görüş, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel tipteki çalışma 15.06.2019-15.11.2019 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini Ankara İli'ndeki Aile Hekimliği Kliniklerinde çalışmakta olan 360 hekim oluşturmuştur. Katılımcılara veri toplama aracı olarak sosyodemografik-mesleki özellikleri ve aşılama-aşı karşıtlığı ile ilgili görüş, tutum ve davranışları sorgulayan anket formu uygulanmıştır. Veriler SPSS v22 programıyla analiz edilmiş, p<0,05 değeri istatistiksel anlamlılık olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 311 Aile Hekimliği asistanı dahil edilmiştir. Daha önce aşı karşıtlığı ile karşılaştığını belirten katılımcı oranı %59,5 (n=185) olarak saptanmıştır. Bu katılımcıların %85,4'ü (n=158) aşı ve aşılama konusunda bilgi vererek aşı yaptırmak için ikna etmeye çalıştığını, %12,4'ü (n=23) ise aşı karşıtı olan kişinin fikrine saygı duyduğunu, üstelemediğini ifade etmiştir. Katılımcıların %94,9'u (n=295) aşı reddi fikrine, %82'si (n=255) de aşı tereddütü fikrine karşı olduğunu ifade etmiştir. %90,7'si (n=282) aşı karşıtlığının yasal mercilere bildirilmesi gerektiğini, %71,1'i (n=221) ise aşı karşıtlığının cezası olması gerektiğini, %19,9'u (n=62) bu konuda kararsız olduğunu belirtmiştir. 40 yaş ve üzerindekilerin daha genç olanlara,evlilerin bekarlara, sözleşmeli aile hekimliği uzmanlığı (SAHU) eğitimine tabi asistanların tam zamanlı asistanlara, 3 yıl ve üzeri asistanlık yılı olanların daha az olanlara, birinci basamak tecrübesi olanların olmayanlara, çocuğu olanların olmayanlara göre daha fazla sayıda aşı karşıtlığı vakası ile karşılaştığı saptanmıştır. Katılımcıların çoğunluğu aşı reddi ve tereddüdüne karşı olduklarını ve aşı karşıtlığının cezasının olması gerektiğini belirtmişlerdir. Bu anlamda katılımcıların sosyodemografik ve mesleki özelliklerinin farklılık yaratmadığı saptanmıştır (p>0,05). SAHU asistanlarının tam zamanlı asistanlara göre, birinci basamakta 4 yıl ve üzeri çalışanların daha kısa süre çalışanlara göre daha fazla oranda aşı karşıtlığı hakkında eğitim aldığı saptanmıştır. Ek olarak uzmanlık eğitiminde ilk yılı içinde olan asistanların çoğunluğunun bu eğitim almadığı saptanmıştır. Birinci basamakta tecrübesi olmayanlar, olanlarla kıyaslandığında aldıkları eğitimin yeterli olduğunu belirtmişlerdir (p =0,044). Çalışmaya katılan hekimlerden bir kişi hariç hepsi aşı reddine karşı olduklarını belirtmişlerdir. Bunun yanında aşı tereddüdünü destekleyen veya bu konuda kararsız olan katılımcıların oranı da azımsanmayacak düzeyde bulunmuştur. Aile Hekimliği asistanlarının aşılar ve aşı karşıtlığı konusunda eğitiminin yetersiz olduğu görülmüştür. Öncelikle hekimlerin bilgi eksiklikleri giderilmelidir. Hekimler arasında aşı tereddütü yaşayanlarla özel olarak görüşülmeli ve bu durumun nedenleri ortaya konulmalıdır. Ayrıca birinci basamakta çalışan aile hekimlerine ve Aile Hekimliği uzmanlık eğitiminin içinde aşı karşıtlığı ile nasıl başa çıkılacağı yönünde eğitim verilmelidir. Anahtar kelimeler: Aşı karşıtlığı, aşı reddi, aşı tereddüdü, aile hekimliği