Arpada kısa boyluluğun farklı azot dozu uygulamalarında tarımsal özelliklere etkisi

Bu çalışmada markör destekli ıslah çalışmaları ile geliştirilen farklı kısa bitki boyu genlerine sahip yakın izogenik hatların farklı azot (8 kg/da ve 12 kg/da) şartlarındaki değişimleri araştırılmıştır. Çalışmada arpada üç farklı kısa boyluluk geni taşıyan yakın izogenik hatlar ile Tokak 157/37 ve Baronesse ebeveyn çeşitleri olmak üzere toplam beş genotip incelenmiştir. İncelenen ilk gen olan denso Triumph çeşidinden, ikinci gen olan hst3 ise Steptoe çeşidinden Tokak 157/37 çeşidine aktarılmıştır. Araştırılan üçüncü gen olan eps2 ise Tadmor çeşidinden Baronesse çeşidine aktarılmıştır. Araştırma Tokat Kazova şartlarında yazlık tarla denemesi olarak yürütülmüştür. Araştırmada başaklanma süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, metrekarede başak sayısı, yatma oranı, başakta tane sayısı, bin tane ağırlığı, biyolojik verim, tane verimi, hasat indeksi, hektolitre ağırlığı, protein içeriği gibi tarımsal özellikler incelenmiştir. Çalışmada incelenen bütün karakterler bakımından genotipler arasında istatistiksel farklılıklar belirlenmiştir. Azotlu gübreleme metrekarede başak sayısı, bin tane ağırlığı, hektolitre ağırlığı, protein oranı, biyolojik verim ve tane verimi özelliklerini önemli düzeyde etkilemiştir. Tokak 157/37 çeşidine aktarılan denso geni bu çeşitte başaklanma süresini dört gün, olgunlaşma süresini ise üç gün geciktirmiş, başakta tane sayısını 1,30 adet, hasat indeksini %3,88 oranında, protein oranını ise %0,20 oranında artırmıştır. Öte yandan denso geni bitki boyunu 21 cm, yatmayı yaklaşık %31, bin tane ağırlığını 6,39 g, biyolojik verimi 235 kg/da, tane verimini yaklaşık 30 kg/da, hektolitre ağırlığını ise 1,69 kg düşürmüştür. Metrekarede başak sayısını ise etkilememiştir. Tokak 157/37 çeşidine aktarılan hst3 geni ise, bitki boyunu 8 cm ve yatma oranını yaklaşık %16 azaltırken, bin tane ağırlığını 4,79 g, hektolitre ağırlığını 0,85 kg, hasat indeksini ise %1,42 oranında artırmıştır. Diğer karakterleri etkilememiştir. Baronesse çeşidine aktarılan eps2 geni bu çeşitte başaklanma süresini yaklaşık 2,5 gün olgunlaşma süresini ise yaklaşık 2 gün hızlandırmıştır. Metrekarede başak sayısını 92 adet, tane verimini yaklaşık 59 kg/da, hasat indeksini %4,43 oranında, hektolitre ağırlığını 1,37 kg/da, protein oranını ise %0,51 düzeyinde artırmıştır. Bu genin aktarılması ile bitki boyunda 5 cm kısaltma elde edilirken incelenen diğer karakterler etkilenmemiştir. Sonuç olarak denso geni bitki boyunu 21 cm kısalttığından dolayı bin tane ve hektolitre ağırlığı karakterleri üzerinde önemli azalmalara neden olmuş ve yatma oranının yüksek olduğu şartlarda yetiştirilen yemlik arpaların ıslahında kullanımının daha uygun olacağı görülmüştür. Bitki boyunda 8 cm kısalma sağlayan hst3 geni bin tane ve hektolitre ağırlıklarında artış meydana getirmesi nedeniyle maltlık arpa ıslahında kullanım açısından daha uygun görünmektedir. Bitki boyunda sadece 5 cm kısalmaya yol açan eps2 geni de metrekarede başak sayısını ve hektolitre ağırlığını artırması ile maltlık arpalarda yatmanın ciddi bir sorun olmadığı alanlar için arpa ıslahında verim ve kalitenin birlikte artırılması amacıyla kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Azotlu Gübreleme, denso, eps2, Hasat İndeksi, hst3, Kısa Bitki Boyu, Yatma