Asimetrik enformasyon altında piyasa davranışları: Etik hatırlatıcılar üzerine deneysel bir çalışma

Asimetrik enformasyon rekabetçi denge modellerinin öngördüğü etkin piyasa sonuçlarına ulaşılmasını engelleyebilen hatta piyasaların çözülerek işlevini yitirmesine yol açabilen piyasa kusurlarındandır. Günlük piyasa pratiklerinde çeşitli bağlamlarda sıklıkla karşılaşılan bir olgu olarak asimetrik enformasyon, tüketim malları piyasalarında, ticarete konu ürünlerin özelliklerine ilişkin belirsizlikler üzerinden ortaya çıkabilmektedir. Ticaret öncesinde veya sonrasında tabi oldukları bu belirsizlik koşullarında dezavantajlı konumdaki nihai tüketiciler firmaların olumsuz piyasa davranışları sonucu kayıp ve zararlarla karşıya karşıyadır. Tüketici refahının azalmasına neden olan yüksek fiyatlama ve eksik muamele gibi aldatıcı piyasa davranışlarına yönelik geleneksel olarak rekabet ve tüketici politikaları öne çıkmakta ve literatürdeki çalışmalar da genellikle bu kapsamdaki kurumsal düzenlemelere odaklanmaktadır. Bu çalışmanın hedefi şimdiye kadar yapılan politika tartışmalarına etik konusunu yeni bir boyut olarak ekleyerek piyasa katılımcılarının bu konudaki davranışsal özellikleri üzerinde durmaktır. Çalışmamızda olumsuz piyasa davranışlarının dürüstlükten uzaklaşma eğilimiyle ilişkisi ve davranışsal çalışmalardaki bulgulardan hareketle etik hatırlatıcıların olumsuz piyasa davranışlarını azaltıcı etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaca yönelik olarak çalışmamızda katılımcıların seçkisiz olarak alıcı ve satıcı rollerine atandığı deneysel piyasalara başvurularak boyutlarından birini etik hatırlatıcıların diğerini ise piyasadaki enformasyon düzeyinin oluşturduğu gruplar arası faktöriyel desen kullanılmıştır. Çalışmamızda piyasalarda şeffaflığın ve belirsizliğe yönelik iletişimin sağlanmasıyla etik hatırlatıcıların yüksek fiyatlama veya eksik muamele şeklindeki piyasa davranışını engellemede daha etkili olduğu sonucuna ulaştık. Ayrıca çalışmamızdaki temsil edilen deneyim malları ile ilgili yüksek fiyatlama veya eksik muamelenin uzun dönemli piyasa ilişkilerinin kurulduğu tekrarlı alışverişlerde sınırlı kaldığı kısa dönemli ilişkilerde ise belirginleştiği ve hatırlatıcıları hatırlama düzeyinin fiyatlama davranışı üzerinde etkisinin olmadığı diğer bulgularımız olarak sıralanabilir. Anahtar Kelimeler: Asimetrik Enformasyon, Etik Hatırlatıcılar, Piyasa Deneyleri, Davranışsal Politikalar.