İstanbul'da toplum tabanli kognitif bozukluk değerlendirmesi ve i̇lgili risk faktörlerinin belirlenmesi

Dünya nüfusu ve bununla birlikte Türkiye nüfusu yaşlanmaktadır. Türkiye'de 65 yaş üzeri kişi sayısının gelecek yıllarda artması beklenmektedir. Demans dünyada milyonlarca yaşlı insanı etkileyen yaş ile bağlantılı kronik bir hastalıktır. Türkiye nüfusu için hastalığın dinamiklerini anlamak için İstanbul'da toplum tabanlı kognitif bozukluk değerlendirmesi ve ilgili risk faktörlerinin belirlenmesi çalışmasını gerçekleştirdik. Çalışmamıza İstanbul'da bulunan 4 farklı aile sağlığı merkezinden toplam 200 kişi (kadın=95, erkek=105) dahil olmuştur. Kişilere sosyo-demgrafik, ACE-R (Addenbrook Kognitif Muayenesi), GDÖ-15 (Geriyatrik Depresyon Ölçeği), İFA (İşlevsel Faaliyetler Anketi) ve Uluslararası Fiziksel Aktivite (kısa form) testleri uygulanmıştır. Bulunan sonuçlar SPSS 25 programında analiz edilmiştir. Bağımsız t-testi iki grup ve tek yönlü varyans analizi (anova) ikiden fazla grup arasındaki ACE-R skor ortalama farkının belirlenmesi için kullanılmıştır. Ortalamaları arasında fark yaratan grubu bulmak için ise Bonferroni ikili karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. p değerinin 0.05 (p ˂ 0.05)'nin altı istatistik olarak anlamlı olarak kabul edilmiştir. Çalışma sonuçlarına göre düşük eğitim düzeyi (p=0.000 ve ortalama ACE-R skorları 1. 2. ve 3. eğitim grupları için sırasıyla 49.07, 67.83, 78.48), düşük hane halkı geliri (2. eğitim grubu için p=0.003), sosyal izolasyon (2. ve 3. eğitim grupları için sırasıyla p=0.044 ve p=0.047), 8 saatten az uyku süresi (2. eğitim grubu için p=0.022), hafif depresyon (3. eğitim grubu için p=0.024) ve çalışmada yer alan kadınlar grubunda yüksek kolesterol serum düzeyleri için statin kullanımı (3. eğitim grubu için p=0.003) ortalama ACE-R skorları üzerindeki negatif etkisiyle olası risk faktörleri olarak bulunmuştur. Olası risk faktörlerinin yanında, geçmişte hormon replasman tedavisi (2. ve 3. eğitim grupları için sırasıyla p=0.023 ve p=0.006) ve hâlihazırda depresyon tedavisi (2. eğitim grubu için p=0.009) almak kadın çalışma grubu için bilişsel zayıflama yönünden olası koruyucu faktörler olarak bulunmuşlardır. Sonuç olarak çalışmamızda demans için tespit edilen olası risk ve koruyucu faktörlerin daha geniş katılımlı ve Türkiye genelini dahil eden yeni araştırmalarla incelenmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: yaşlanma, ACE-R skoru, kognitif bozukluk, risk faktörleri