Aydın İli Efeler İlçesinde diyabet ve diyabet gelişme riski olan kişilerde adımsayar kullanımının kan şekeri regülasyonuna etkisi

Amaç ve hipotez: Çalışma üç aşamalıdır. Birinci aşama olan durum saptama aşamasının amacı; Aydın ili, Efeler ilçesinde bulunan yürüyüş yoluna yakınlığına göre ayrılmış 2 farklı kentsel bölgede yaşayan 18 yaş ve üzerindeki bireylerde; Tip 2 Diyabetik ve Prediyabetik bireyleri saptamaktır. İkinci aşama olan müdahale aşamasının amacı; saptanan diyabetik ve prediyabetik bireylerde yürüyüşü teşvik amacıyla adımsayar kullanımının kan şekeri regülasyonuna olan etkisini ölçmektir. Üçüncü aşama olan niteliksel aşamanın amacı; müdahale ve kontrol grubunda yer alan diyabetik ve prediyabetik hastaların gerçekleştirilen müdahale sürecinde ve hastalık yönetiminde yaşadıklarını değerlendirmektir. Yöntem: Araştırmanın durum saptama aşaması Aydın İli, Efeler İlçesinde, yürüyüş yoluna yakın ve uzak olmak üzere iki farklı kentsel alanda gerçekleştirilmiştir. Bu aşamada katılımcılara anket uygulanmış, boy, kilo, bel çevresi, kalça çevresi ölçümleri yapılmış; venöz kan örneği alınarak açlık kan şekeri ve hemoglobin A1c parametreleri bakılmıştır. Müdahale aşamasında, müdahale ve kontrol grubunun her ikisinde yer alan bireylere diyabet, diyet ve egzersiz konusunda bilgilendirme yapılmış; ek olarak müdahale grubuna yürüyüşü teşvik etmek amacıyla adımsayar dağıtılmıştır. Dört ay takip süresinin sonunda ölçümler tekrarlanmış ve çalışmanın başlangıcı ve sonunda ölçülen değerler arasındaki değişim değerlendirilmiştir. Müdahale aşamasının sonunda müdahale ve kontrol grubunda yer alan bireylerden seçilen dokuz katılımcı ile bir oturum odak grup görüşmesi yapılmıştır. Bulgular: Çalışmada bulunan diyabet sıklığı %17,2'dir ve bunların %47,5'i yeni tanı alan hastalardır. Prediyabet sıklığı ise %55,2'dir ve bunların %94,5'i yeni tanıdır. Bütün katılımcıların yaş ortalaması 49,18 iken diyabet hastaları 55,9 yaş ortalaması ile daha yaşlıdır. Müdahale grubunda yer alan hastaların killo, beden kitle indeksi, bel çevresi, bel/kalça oranı, açlık kan şekeri ve hemoglobin A1c değerlerinde anlamlı düzeyde azalma sağlanmıştır. Kontrol grubunda ise hemoglobin A1c değerleri anlamlı düzeyde azalmıştır. HbA1c değerindeki azalma kontrol grubunda % 0,95 iken müdahale grubunda %2,26 ile daha yüksektir. Müdahale grubunda başlangıçta, %20,3 olan diyabet sıklığı müdahale sonrasında %10,8'e gerilemiştir. Adımsayar kullanımının etkisi dışında müdahale grubunda yürüyüş yoluna yakın bölgede yaşayan hastaların HbA1c düzeyi % 3,14; uzak olan bölgede yaşayan hastalarda ise %1,97 azalmıştır. Kontrol grubunda da yürüyüş yoluna yakın bölgede yaşayan hastaların HbA1c düzeyi başlangıca göre %1,94 azalmıştır. Çalışmamızın nitel aşamasında diyabet yönetimini etkileyen durumlardan öne çıkan faktörler beslenme, hareketli ve stresten uzak bir yaşam ve maddi olanaklar iken; düzenli yürüyüş yapmayı etkileyen faktörler arasından toplum baskısı, hava kirliliği ve mevsimlerin etkisi ön plana çıkmaktadır. Sonuç: Diyabet ve prediyabet hastalarında adımsayar kullanımı kan şekeri regülasyonunda etkili bir yöntemdir. Yalnızca diyet önerileri dahi HbA1c değeri özelinde iyileşme sağlamıştır. Yürüyüş yoluna yakın bölgede yaşamanın HbA1c değeri üzerinde olumlu etkisi olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Diabetes mellitus, Aerobik egzersiz, Müdahale araştırması, Niteleyici araştırma