Aydınlatılmış onam ve insan hakları

Ötanazi, intihara yardım, tedavinin reddi gibi birçok tartışmalı konu tıp etiği ve hukukun işbirliğini gerektirmektedir. Tıbbi müdahalelerin ilgililerin hür iradesine dayanması gerekliliği de yine hukuk sistemlerince güvence altına alınmalıdır. Bu bağlamda, karşımıza çıkan kavram aydınlatılmış onam olacaktır. Hastaların kendilerine uygulanacak tıbbi müdahaleler hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra ilgili müdahaleyi kabul ya da reddetmeleri anlamına gelen aydınlatılmış onam insan onuru ve özerkliğinin bir gereğidir. Aydınlatılmış onamın; insan onuru ve kendi kaderini belirleme hakkı, yaşama hakkı, sağlık hakkı gibi en önemli insan hakları ile yakın ilişkisi sebebiyle başlı başına bir insan hakkı olduğu ileri sürülebilir. Bu kabul aydınlatılmış onamdan beklenen faydaların gerçekleşebilmesi ve hasta özerkliği ve kendi geleceğini belirleme hakkının kâğıt üzerinde soyut bir kavram olarak kalmaması açısından önemlidir. Bu sebeple çalışma, aydınlatılmış onam hakkının etkinliği ve etkililiği bakımından tespit ve fikirler sunmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışma aydınlatılmış onamı; etik ve ahlak boyutu, neliği ve aydınlatılmış onam hukuku olmak üzere üç ayrı başlık altında irdelemektedir. Birinci bölüm aydınlatılmış onamın bir insan hakkı olarak kabulüne gerekli altyapıyı hazırlarken, ikinci bölüm çalışmanın teknik yönünü oluşturmaktadır. Üçüncü ve son bölüm ise uluslararası ve ulusal hukukta aydınlatılmış onamın konumuna ve bu konumun geliştirilmesi için yapılması gerekenlere işaret ettiği için önemlidir. Anahtar Kelimeler: aydınlatılmış onam, hasta özerkliği, kendi geleceğini belirleme hakkı, tıp etiği, insan hakları