Azerbaycan'da nakşibendîliğin hâlidî-mahmûdî kolu

XIX. yüzyılın başlarında Azerbaycan ve Dağıstan'da hızla yayılan Nakşibendîliğin Hâlidiyye kolunun Kafkaslardaki ilk mürşidi Mevlânâ Hâlid el-Bağdâdî'nin halifelerinden İsmâil Sirâceddin eş-Şirvânî el-Kürdemirî'dir. Onun Azerbaycan (Şirvan) ve Dağıstan'daki irşad faaliyetleri sonucunda bölgede pek çok sûfî ve mürşid yetişmiştir. Sonraki dönemlerde Kürdemirî'nin talebelerinin faaliyetleri sonucunda bölgede bazı Nakşibendî kolları zuhur etmiştir. Bu çalışmada XIX. yüzyıldan sonra Nakşibendîliğin Azerbaycan'da yayılma süreci ve önemli mürşidleri ele alınmıştır. Tarikatın "Mahmûdiyye" olarak anılmasına sebep olan Almalılı Mahmûd Efendi'nin hayatı, tasavvufî görüşleri, halifeleri ve Mahmûdîliğin sonraki mürşidleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. Nakşibendîliğin Azerbaycan'da tesis ettiği tasavvuf kültürünün bölgedeki sosyal, kültürel ve dinî etkileri vurgulanmıştır. Kafkas halklarının Ruslara karşı başlattığı "Müridizm" hareketi tasavvufî perspektifte ele alınmış ve Nakşibendîlerin bu harekete kazandırdığı karakter sorgulanmıştır.