Banka karlılık, sermaye yapısı ve risk seviyesine etki eden makro ve mikro ekonomik faktörlerin irdelenmesi: Seçilmiş Türk devletleri örneği

Bankalar finansal sistem içerisinde çok önemli bir paya sahiptir ve ülkelerin hem ekonomik hem de siyasal gelişmesinde önem arz etmektedirler. İhracattan ithalata, para politikasından menkul kıymet piyasasına kadar önemli işlemlerde, bankaların sağladıkları hizmet ve kolaylıklar açıkça görülmektedir. Bununla birlikte bir ülkenin finansal sisteminde ve ekonomik yapısındaki rolleri her zaman önem arz etmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, seçili Türk devletlerinin bankacılık sisteminde banka karlılık, sermaye yapısı ve risk seviyesine etki eden makro ve mikro ekonomik faktörlerin incelenmesidir. Analize dahil edilen ülkeler sırasıyla, Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede bu ülkelerde olan bankacılık sisteminin belirtilmiş faktörlerden benzer şekilde mi yoksa farklı şekilde mi etkilenmesi çalışmanın temel sorusunu oluşturmaktadır. Çalışmada makroekonomik değişkenler olarak, ekonomik büyüme, mevduat faiz oranları ve enflasyon oranları; mikroekonomik değişkenler olarak ise cari oran, nakit oranı, kaldıraç oranı, finansman oranı, borç-özsermaye oranı, mali rantabilite, ekonomik rantabilite, dönen varlık rantabilite ve faiz kazanımı sayısı analize dahil edilmiştir. Analize Türkiye`den 20, Azerbaycan`dan 17, Kazakistan`dan 15, Kırgızistan`dan 11 ve Özbekistan`dan 10 banka veri setine dahil edilmiştir. Her ülke için seçilen banka sayısı, o ülkelerin genel bankacılık sisteminin %50`den fazlasını temsil etmektedir. Analiz için 18 model oluşturulmuş ve toplamda 11 değişken kullanılmıştır. Karlılık yapısını temsilen mali rantabilite, risklilik yapısını temsilen kaldıraç oranı ve sermaye yapısını temsilen borç-özsermaye oranları seçilmiştir. Bu başlıklar altında toplam 18, her başlık altında ise altı model kurulmuştur. Çalışmada değişkenler arasındaki ilişkiyi ölçmek için panel veri analizi metodu kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, karlılık modeli çerçevesinde elde edilen analiz sonucunda, borç-sermaye oranı üzerinde ortaya çıkacak %1`lik değişimin genel modeli yaklaşık %5 oranında etkilemektedir. Aynı şekilde ekonomik rantabilite ve dönen varlık rantabilite değişkenlerinde ortaya çıkacak %1`lik değişimler genel modelin yaklaşık 5 ve 6 katlık değişmesine sebep olacaktır. Risklilik yapısı için kurulmuş genel modelden elde edilen sonuca göre, ekonomik rentabelllik ve enflasyon değişkenleri dışındaki tüm değişkenlerin anlamlılık gösterdikleri görülmektedir. En fazla etki gücüne sahip değişken ise dönen varlık rantabilite olmaktadır. Nitekim dönen varlık rantabilitede ortaya çıkacak %1`lik artış genel modeli yaklaşık %43 etkileme gücüne sahiptir. Sermaye yapısı için kurulmuş modeller de ülkelere göre farklılıklar göstermiştir. Genel model üzerinde sadece nakit oranı ve enflasyon oranı anlamsız olmaktadır. En fazla etki gücüne sahip değişken ise ekonomik rantabilite olmaktadır. Ekonomik rantabilitede ortaya çıkacak %1`lik değişim modeli yaklaşık 9 kat etkileme gücüne sahiptir.