Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerde işe bağlı hastalıklar ve maliyeti

Başlık: Bir Üniversite Hastanesinde Çalışan Hemşirelerde İşe Bağlı Hastalıklar ve Maliyeti Amaç ve hipotez: Bu çalışmanın 2 temel amacı bulunmaktadır. Birincisi hemşirelerin maruz kaldığı mesleki riskler nedeniyle gelişen sağlık sorunları ve yakınmalarını belirlemek ve maliyetini hesaplamaktır. İkinci amaç ise güvenlikli iğne ucu kullanımının maliyet etkililiğini belirlemektir. Yöntem: Araştırma üç aşamalıdır. Çalışmanın kesitsel aşaması olan birinci aşamada, katılımcıların işe bağlı hastalık maliyetini belirlemek amacıyla hastalık ve semptom bazlı sorgulama yapılmış, işe bağlı hastalık sıklığı nokta prevalans düzeyi şeklinde ortaya konmuştur. Hastalıklar ile ilişkili maliyetlerin belirlenmesinde son bir yılda yapılan doğrudan harcamalar belirlenmiş olup hastalık bazlı maliyet hesabı yapılmıştır. İkinci aşama olan altı aylık longitudinal izlem aşamasında çalışmaya dahil edilen hemşirelerde yeni saptanan işe bağlı hastalıklar veya semptomlar gerek yüz yüze görüşmeler gerek hastane bilgi sistemi aracılığıyla tespit edilmiştir. Üçüncü aşama ise müdahale çalışmasıdır. Seçilen birimlerde güvenli iğne ucu kullanılarak iğne ucu yaralanmalarına bağlı değişimi belirlemek, yapılan müdahale ile enjektör yaralanmalarındaki insidans değişimini ortaya koymak hedeflenmiştir. Bulgular: Hemşirelerin %29,3'ü çalıştığı birim kaynaklı sağlık sorunu yaşadığını belirtmiştir. İlk üç sırayı kas iskelet sistemi, sinir sistemi ve dolaşım sistemine ait sağlık sorunları almıştır. Hemşirelerin %79,3'ü çalışma ortamındaki risklere karşı önlem aldığını belirtmiştir. Hemşirelik hizmeti veren sağlık çalışanlarının %46,7'si meslek hayatları boyunca en az bir kere iş kazası yaşamış ve yaşanılan iş kazalarında ilk sırayı %75,61 ile iğne batması, ikinci sırayı ampul kesiği (%8,26) ve üçüncü sırayı da düşme (%6,61) almıştır. Son bir yıl içinde kan bulaşlı iğne ile yaralanan 68 (%15) çalışan bulunmaktadır. Yaralanmaya neden olan işlemler sorgulandığında ilk üç sırayı iğne başlığını takma (%30,2), uygulama sırasındaki işlem (%28,9) ve uygulama sonrası işlemler (%18,4) almıştır. Çalışanlarda işe bağlı sağlık sorunu sıklığı %27,2 bulunmuştur. Son bir yıl içinde çalışanların işe bağlı sağlık sorunlarından dolayı toplam maliyeti 90.610,17 TL olmuştur. Toplam maliyette ilk üç sırayı kas iskelet sistemi (23.832,69 TL), sinir sistemi (14.562,47 TL) ve solunum sistemi (11.401,54 TL) almıştır. Kişi başı yıllık maliyet hesaplandığında ise ilk üç sırayı solunum sistemi (215,12 TL), genitoüriner sistem (187,94 TL) ve kas ve iskelet sistemi (187,94 TL) oluşturmuştur. Çalışanların son 6 ay içindeki genel yakınmalarının %38,7'si halsizlik, %36,7'si yorgunluk, %9,1'i görme sorunları, %13,2'si uykusuzluk ve uykuya meyildir. Bu sağlık sorunlarının başında %26,5 ile kas ve iskelet sistemi sorunları gelmiştir. İş kazası insidans hızı ise 100 kişi ayda 1,72 iken iğne batmasına bağlı insidans hızı 100 kişi ayda 1,30 olarak bulunmuştur. İş kazası anında kişisel koruyucu donanım kullanım oranı %73,9'du. Müdahale aşamasında kullanılan güvenlik donanımlı iğne uçlarının ilave maliyet etkililik oranı 148,5 TL/kaza olarak bulunmuştur. Hipotetik olarak hesaplanan bir sağlık çalışanı iğne batması sonrası HBV bulaş riski açısından değerlendirildiğinde bir iğne batmasının maliyeti en az 37,5 TL en fazla 1.476,38 TL olarak hesaplanmıştır. Sonuç: İş kazalarının en çok genç ve meslekte çalışma süresi daha az olan grupta olması sebebiyle, olası bir risk gelişmeden konuyla ilgili duyarlılığın ve farkındalığın artırılması sağlanmalıdır. İşe bağlı hastalıkların ve enjektör yaralanmalarının neden olduğu mali yük göz önüne alındığında yapılması gereken düzenlemeler çalışanın sağlığını korumanın yanı sıra devletin sağlık harcamalarını azaltma bakımından da son derece önemlidir. Anahtar kelimeler: maliyet etkililik analizi, hastalık maliyet analizi, işe bağlı hastalık, hemşire İletişim adresi: Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Merkez/Aydın, Tel: 0256 212 18 50.