Biyopsikososyal faktörlerin diyabet çıktısına etkisinin araştırılması

Günümüzde özellikle yaşam tarzındaki değişiklikler ve artan obezite oranları, diyabet prevalansında artışla sonuçlanmaktadır. Diabetes mellitus (DM) dünya çapında en karmaşık kronik hastalıklardan biri olarak bilinmekte ve morbidite ve mortalitenin önde gelen nedenidir. Tip 2 DM'nin yönetimine etki eden birçok risk faktörü dikkate alındığında, diyabetik bireylerin bakımını en üst düzeye çıkarmak için multidisipliner ve bütüncül yaklaşım esastır. Mevcut araştırmada, diyabet yönetimine katkı sağlayabilmek için bireyin biyopsikososyal faktörlerinin diyabet çıktıları üzerindeki etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki araştırmanın evrenini Fırat Tıp Fakültesi hastanesine takip ve tedavi için başvuru yapan 18 yaş üzeri tip 2 diyabetik bireyler oluşturmuştur. Student t test tabanlı Power analiz testinde (G-power 3.1 package programe) güç=0.80 (beta=0.05), alpha=0.05 ve etki büyüklüğünde (d=0.55) çalışmanın evreni en az 106 diyabetik hasta olarak hesaplanmıştır. Araştırmaya Kasım 2021 ile Mart 2022 tarihleri arasında 210 gönüllü katılımcı dahil edilmiştir. Katılımcıların biyopsikososyal özellikleri; sosyodemografik anket formu, beck depresyon envanteri, çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeği (ÇBASDÖ), genel öz yeterlilik ölçeği (GÖYÖ) ve diyabet özbakım aktiviteleri ölçeği (DÖAA) ile değerlendirilmiştir. Diyabet çıktılarının değerlendirilmesi için tüm katılımcıların biyokimyasal parametreleri elde edilmiştir. Çalışmaya dahil edilen 210 katılımcının yaş ortalaması 60,49±10,69 yıl ve HbA1c ortanca değerleri ise %7,75 (5,50-15,00) idi. Kontrolsüz diyabet grubunda diyabet ile geçirilen yıl daha uzun idi (p=0,001). Kontrolsüz DM grubunun DÖAA ortanca puanı kontrol altında ki gruba göre daha yüksekti. Herhangi bir diyabetik komplikasyonu olanlarda Beck depresyon envanter puan ortancası daha yüksekti (p<0.001). Herhangi bir komplikasyonu olmayan bireylerin ise GÖY ölçek puanları daha yüksek saptanmıştır (p=0.005). katılımcıların DÖAA total puanı ile Beck depresyon envater puanı arasında anlamlı negatif korelasyon, GÖY ölçeği ve ÇBASD ölçeği puanları arasında ise pozitif korelasyon saptanmıştır. Sonuç olarak öz yeterlilik ölçek puanı yüksek katılımcıların diyabetik komplikasyonlar ile ilişkili idi. Yüksek Beck depresyon envanter puanı düşük diyabet öz bakım puanı ile ilişili iken, bireylerin genel öz yeterliliklerinin ve yüksek sosyal destek algısı ise artmış diyabetik özbakım puanı ile ilişki idi. Diyabetik bireylerin depresif duygu durumlarının azaltılması ve öz yeterliliğinin arttırılması diyabet çıktılarını olumlu etkileyebilir ve komplikasyonları azaltabilir. Anahtar kelimeler: Tip 2 diyabetes mellitus, bütüncül yaklaşım, sosyal destek, depresyon, özbakım