Bolu kent merkezinde farklı parçacık boyutunda toplanan aerosol örneklerinde iyonik türlerin belirlenmesi

Ülkemizi de içine alan Doğu Akdeniz bölgesinde gerçekleştirilen çalışmalar bölgede gözlenen hızlı ısınmanın partikül madde (PM) kimyasal kompozisyonu ile yakından ilişkili olduğunu göstermiştir. PM kimyasal kompozisyonu halk sağlığını da olumsuz yönde etkilemektedir. Ancak, ülkemizde hem partikül maddenin boyut dağılımı hem de kimyasal kompozisyonu üzerinde yapılan çalışmalar son derece azdır. Bu durum hava kirliliğinin insan sağlığı ve iklim değişikliği üzerindeki etkilerini belirlemede kısıtlar oluşturmaktadır. Bu çalışma, Bolu şehir merkezinde Bolu Meteoroloji İl Müdürlüğü'nün bahçesinde araştırma grubumuz tarafından çalıştırılan hava kalitesi izleme istasyonunda 4/5/2021-6/9/2022 tarihleri arasında gerçekleştirlen örnekleme çalışmasının sonuçlarını içermektedir. Çalışma kapsamında altı farklı fraksiyonda (>7.2, 3-7.2, 1.5-3, 0.95-1.5, 0.49-0.95, <0.49 µm) toplanan PM örnekleri iyonlar (Li^+ Ca^(2+), 〖 Na〗^+, Mg^(2+), K^+, NH_4^+, F^- , Cl^-,Br^-, 〖NO〗_2^- ,NO_3^- , SO_4^(2-) ve PO_4^(3-)) açısından analiz edilmiştir. PM kompozisyon verisi incelendiğinde iyon kosantrasyonlarının 0.002 µg/m3 ile 1.61±0.61 µg/m3 arasında değiştiği belirlenmiştir. Sülfat ve amonyum gibi bazı antropojenik iyonların tek tepeli dağılım gösterirken nitrat gibi bazı iyonlar çift tepeli dağılım göstermiştir Sülfat oksidasyonunun istasyonda sıcaklık, bağıl nem ve rüzgar hızı gibi meteorolojik parametrelerden etkilendiği belirlenmiştir. Öte yandan, nitratın öncüllerinden dönüşümünün örnekleme bölgesinde çok düşük olduğu bulunmuştur. Bu çalışma ayrıca, PM ile ilişkili katyonların anyonları nötralize edebileceğini ve dolayısıyla PM'nin asidik özellik göstermediğini ortaya koymuştur. Son olarak, örnekleme alanını etkileyen kirletici kaynaklarını belirlemek amacıyla veri setine faktör analizi uygulanmıştır. Yanma, toprak ve trafik emisyonları ana kirletici kaynakları olarak belirlenmiştir.