Bolu şehir merkezinde toplanan partikül madde (PM) örneklerinin biyo-aerosoller ve diğer kirleticiler açısından incelenmesi ve atmosferik görüş mesafesi ile ilişkilerinin saptanması

Atmosferde bulunan partikül maddenin (PM) ve partikül maddenin önemli bir kısmını oluşturan biyo-aerosollerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri vardır. Ayrıca PM ve biyo-aerosoller iklim değişikliğini dolaylı ve doğrudan etkileme özelliklerine sahiptir. Atmosferde bulunan PM aynı zamanda görüş mesafesinin azalmasına neden olmakta bu ise insan sağlığını ve kara, hava ve deniz yolu ulaşımı ile telekominikasyonu olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışmanın üç amacı vardır: (1) PM10 kompozisyonunda Bolu ili için ilk kez biyo-aerosol türlerini ve seviyelerini belirlemek; (2) Aynı örnekleme noktasında toplanan PM10 ve PM2.5 kompozisyonunda ölçülen parametrelere ait konsatrasyon değerlerini ve izlenen meteorolojik parametrelerden bağıl nem değerini kullanarak Bolu ili için kabaca ilk kez görüş mesafesi değerini günlük bazda hesaplamak; (3) Bolu hava kalitesini etkileyen kirletici kaynaklarını belirlemektir. Bu amaçlara ulaşmak için Bolu il merkezinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü bahçesinde konuşlandırılan hava kalitesi izleme istasyonunda (40.7330°K, 31.6017°D) 30 Haziran-10 Ağustos (2017) ve 22 Şubat-25 Mart (2018) tarihleri arasında PM örnekleri yüksek hacimli örnekleyici kullanılarak kuvars filtreler üzerine günlük olarak toplanmıştır. Toplanan PM örneklerin kimyasal kompozisyonları ana iyonlar, EC ve OC açısından analiz edilirken, yalnızca PM10 örneklerinde biyo-aerosol analizleri RT-PCR ile gerçekleştirilmiştir. PM10 örneklerinin biyo-aerosol analizi PM komposizyonundan elde edilen veriler meteorolojik faktörlerle beraber değerlendirilerek ışık sönümlenme katsayısı ve görüş mesafesi değerleri hesaplanmıştır. PM10 örneklerinde en çok bulunan bakteri filumu Protebacteri, mantar filumu ise Basidiomycota biyo-aerosoller olarak belirlenmiştir. ADG'ler IntI-1 ctx-m-32, Sul1, qnrS, MecA olarak belirlenmiştir. Işık sönümlenme katsayısını etkileyen ana kirleticilerin organik madde ve sülfat iyonu olduğu belirlenmiştir. Geliştirilmiş IMPROVE yöntemi ile hesaplanan ışık sönümlenme katsayısının ve buna bağlı hesaplanan görüş mesafesi değerinin daha doğru sonuç verdiği bulunmuştur. Biyo-aerosol konsantrasyonları ve görüş mesafesi arasında çalışmada değerlendirilen veri sayısı az olduğu için istatistiksel açından güçlü bir ilişki bulunmamıştır. PM verisine uygulanan PMF modellemesi ile Bolu hava kalitesini etkileyen dört farklı kaynağın olduğu saptanmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Bolu, PM10, PM2.5, Biyo-aerosol, EC, OC, İyonlar, Görüş Mesafesi, PMF