Ceyb-i Hümâyûn Hazinesi ve H. 1288 (R. 1872) tarihli Ceyb ve Harc-ı Hâssa Defterlerinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

Başarı iyi bir hazine, iyi bir hazine başarı gerektirir sözünden hareketle geçmişten günümüze tüm devletler dolu bir hazineyi temel amaçları olarak belirlemişlerdir. Osmanlı Devleti de kuruluşundan itibaren hazine konusuna büyük önem vermiştir. Bu çalışma, R.1288 (M.1872) tarihli Ceyb ve Harc-ı Hâssa defterlerinin transkripsiyonunu, tarih metodolojisinin esaslarına göre tasnif ve tahlilini yaparak bir senteze ulaşma iddiasını taşımaktadır. Aynı zamanda Osmanlı Devleti?nin iç hazinesi olan Ceyb-i Hümâyûn Hazinesi?ni de tarihi seyri içerisinde sunarak sağlam temeller üzerine oluşturulması amacını taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda çalışma, dört bölümde ele alınmıştır. Birinci bölümde, giriş kısmı açıklanmıştır. İkinci bölümde, Osmanlı merkez malî sistemi, Osmanlı hazine sistemi, Osmanlı?nın kuruluşundan itibaren tarihi seyri içerisinde Ceyb-i Hümâyûn Hazinesi ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümde R. 1288 tarihli defterlerimizin yazıldığı dönem olan Sultan Abdülaziz dönemi sosyal, siyasi ve malî çerçevede ele alınmıştır. Bununla birlikte bu bölümde R.1288 tarihli Ceyb ve Harc-ı Hâssa defterlerinin transkripsiyonu yapılmıştır. Üçüncü bölümde materyal ve yöntem açıklanmıştır. Dördüncü bölümde transkripsiyonu yapılan defterler tarih metodolojisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Transkripsiyonunu yaptığımız defterler on iki adet olup her defter bir aya mahsustur. Osmanlı padişahının gelir ve giderlerini ihtiva eden bu defterler, Ceyb-i Hümâyûn Hazinesi?nin neyi ifade ettiğini, Osmanlı hazine sistemindeki yerini, diğer hazinelerle olan ilişkisini, Osmanlı saray hayatını, Osmanlı?daki din etkisini ortaya koyması bakımından önemlidir. Çalışmanın değerlendirme kısmında gelir ve masraf kalemleri tasnif ve tahlil edilmiş olup veriler tablo ve şekiller ile desteklenerek sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Ceyb-i Hümâyûn, İç Hazine, Enderûn Hazinesi, Osmanlı?da hazine, Abdülaziz