Çocuklara ait kişisel faktörlerin ve beslenme alışkanlıklarının ağız ve diş sağlığı üzerine yordayıcı rolünün incelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın amacı; çocuklara ait kişisel faktörlerin (sosyodemografik faktörler, ağız-diş sağlığı alışkanlıkları, fiziksel aktivite durumları ve uyku alışkanlıkları, tükürük tamponlama kapasiteleri, antropometrik ölçümler) ve beslenme alışkanlıklarının (Potansiyel Renal Asit Yükü [PRAL], Sağlıklı Yeme İndeksi [SYİ], besin tüketim alışkanlıkları) ağız ve diş sağlığı üzerine yordayıcı rolününün incelenmesidir. Kapsam: Araştırmanın örneklemini; Rize İlinde bulunan, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Çocuk Diş Hekimliği Bölümü' ne başvuran, sistemik olarak sağlıklı, 7-12 yaş arasındaki ve veri toplama işlemini kabul eden çocuklar oluşturmuştur. Gereç ve Yöntem: Çocuklara ait kişisel faktörler ve beslenme alışkanlıklarına ait bilgiler, çocuk ve ebeveynlere verilen formlar ile elde edilmiştir. Çocukların ağız içi muayeneleri sırasında süt ve daimi Çürük-Kayıp-Dolgulu diş sayısı (dmft/DMFT), Çürük Değerlendirme Skalası ve Tedavi İndeksi (CAST), Plak İndeksi (Pİ) ve Gingival İndeks (Gİ) değerleri kaydedilmiştir. Hastaya besin tüketim kayıt formu verilerek bir sonraki seansa çağırılmıştır. Bu seansta da çocukların tükürük pH değerleri ve geriye dönük 24 saatlik besin tüketim kayıtları formlara kaydedilmiştir. Çocuğun bir günlük beslenme kaydının bulunduğu formdaki veriler, BeBiS 9 programına girilerek; enerji, protein, karbonhidrat, kalsiyum (Ca2+), magnezyum (Mg2+), potasyum (K+), fosfor (P3-), tekli doymamış yağ, çoklu doymamış yağ, doymuş yağ, sakkaroz miktarı belirlenmiştir. Bu veriler ışığında çocukların PRAL ve SYİ puanları hesaplanmıştır. İstatiksel analiz için, Jamovi 2.2.5 İstatistik Programı kullanılmıştır. Ki-kare, Shapiro-Wilk, Mann-Whitney U Testleri ile Kruskal-Wallis Sıralamalı Tek-Yönlü Varyans Analizi, Spearman Korelasyon Analizi ve Regresyon Analizi yapılmıştır. Bulgular: Bu araştırmada tükürük pH' sının dmft (β=0,117, p=0,109)/DMFT (β=-0,28, p<0,001) İndeksi üzerinde; besin tüketim alışkanlığı (ara öğün yapma durumunun [β=0,41, p=0,025] ve sağlıklı yeme alışkanlıkları modelinin [F=2,58, p=0,111, ΔR2=0,01]) , fiziksel aktivite (F=0,776, p=0,380, ΔR2=0.00), Sağlıklı yeme modelinin (F=2,58, p=0,111, ΔR2=0,01) DMFT İndeksi üzerinde; besin tüketim alışkanlıklarının Pİ (F=2,84, p=0,018, ΔR2=0,09) ve Gİ (ana öğünü bazen atlayanlar ile atlayanlar arasındaki ilişki [β=0,479, p=0,018] ve hiç atlamayanlar ile atlayanlar arasındaki ilişkinin [β=0,711, p=0,002]) üzerinde istatistiksel olarak anlamlı yordayıcı rolünün olduğu bulunmuştur. Çocuğa ait kişisel faktörlerin ve beslenme alışkanlıklarının tümünün CAST İndeksi üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir yordayıcı etkisi olmadığı bulunmuştur. Sonuç: Çocuğun tükürük pH' sı ve besin tüketim alışkanlıkları dmft/DMFT İndeksini yordamaktadır. Ebeveynlere çocuklarının ağız ve diş sağlığı yanında, beslenme alışkanlıklarını düzenlenmesi konusunda da farkındalık oluşturulmasının; diş çürüğü prevalansını azalmasında etkili olacağı düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Okul çağı çocuğu, Tükürük pH' sı, Besin tüketim alışkanlığı, Ağız ve diş sağlığı