Çocuklarda tip 1 diyabet ve çölyak birlikteliğinin retrospektif olarak değerlendirilmesi

Giriş: Tip 1 diyabetes mellituslu (T1DM) hastalarda normal popülasyona göre diğer otoimmün hastalıklarda artış olduğu gibi çoliyak hastalığı (ÇH) sıklığı da artmıştır. Genel popülasyonda ÇH prevalansının %0,3 ile %1 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Ancak T1DM'li hastalarda ortak genetik yatkınlık nedeniyle ÇH prevalansının çocuk ve ergenlerde % 1 ile % 10 arasında değiştiği rapor edilmiştir. Bu çalışmada hastanemizde T1DM tanısı alan ve düzenli takip edilen hastalarda, tanı anında ve takiplerinde ÇH gelişme sıklığının belirlenmesi, ÇH'nın T1DM'li olgularda büyüme ve metabolik kontrol üzerine olan etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Metodlar: Çalışmaya Ocak 2013-Eylül 2021 tarihleri arasında T1DM tanısıyla izlenen, yaşları 1-18 yaş arası değişen toplam 424 hasta alındı. Bu 424 hastadan çölyak serolojisi çalışılmış 338 hastanın verileri retrospektif olarak değerlendirildi. Hastaların başvuru yaşı, cinsiyeti, izlem süresince ortalama glikozillenmiş hemoglobin (HbA1C) düzeyleri kaydedildi. Hastaların hem T1DM tanı esnasında hem de en son başvurudaki vücut ağırlığı (VA) standart deviasyon skoru (SDS), boy ve beden kütle indeksi (BKİ) SDS skorları hesaplandı. Anti doku transglutaminaz IgA (anti-DTG IgA) düzeyi bakılan ve pozitif saptanan hastaların biyopsi sonuçları kaydedildi. Ayrıca anti-DTG IgA düzeyi kendiliğinden düzelen olgular da kaydedildi. Çalışmadaki hastalardan tiroid otoantikorları bakılıp bakılmadığı kontrol edildi. Bulgular: Çalışmaya alınan 424 olgunun 222'i (%52,4) erkek, 202'i (%47,6) kız olup, hastaların çalışma anındaki mevcut yaş ortalaması 13,99 ± 4,9 yıl idi. Hastaların ortalama T1DM tanı yaşı 9,33 ± 4,39 yıl ve ortalama DM süresi ise 4,63 ± 3 yıl idi. Çalışmadaki hastaların %19,3'ü 5 yaşın altında iken, %80,7'si ise 5 yaşın üzerinde idi. Anti-DTG IgA düzeyi bakılan 338 hastanın 288'inde (%85,2) çölyak serolojisi negatif iken, 50'sinde (%14,8) çölyak serolojisi pozitif saptandı. Otoantikor pozitifliği saptanan 50 hastanın 22'sinde (%44) ortalama 22,7 (4-65) ayda kendiliğinden düzelme olduğu görüldü. Geriye kalan 28 hastanın 15'ine (%53,6) ince bağırsak biyopsisi yapıldı ve 14'ünde ÇH ile uyumlu bulgular saptandı. Çölyak antikor düzeyi bakılan 338 hastanın 14'ünde (%4,1) biyopsi ile kanıtlanmış çölyak hastalığı (BKÇH) tanısı konuldu. Çalışmada BKÇH tanısı konulan 14 hastanın 8'i (%57,1) erkek iken, 6'sı (%42,9) kız idi. Çalışmada çölyak serolojisi pozitif saptanan hastaların %68'i T1DM tanı esnasında, %30'u T1DM tanı yaşından sonraki ilk 5 yıl içinde, %2'si DM tanı yaşından 9,3 yıl sonra serolojik pozitiflik saptandı. Çalışmada çölyak negatif olan grup ile BKÇH olan grubun hem DM tanı esnasındaki hem de son başvurudaki VA, boy, BKİ SDS skorları arasında anlamlı fark saptanmadı. Her iki grup arasında ortalama HbA1c düzeyleri farklı değildi. BKÇH olan grubun hem tanıdaki hem de son başvurudaki VA, boy ve BKİ SDS skorları arasında anlamlı fark saptanmadı. Tip 1 DM'li hastalarda DM tanı yaşı, cinsiyet ve Hashimoto varlığı ile ÇH arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Sonuç olarak; çalışmamızda T1DM'li hastalarımızın % 15,8'inde serolojik çölyak pozitifliği saptanırken, BKÇH sıklığı % 4,1 olarak tespit edilmiştir. Çölyak antikor pozitifliği tespit edilen hastaların %68'i T1DM tanı esnasında, %98'i T1DM tanı yaşından sonraki ilk 5 yıl içinde saptandı. Tip 1 DM'li hastalarda Hashimoto tiroiditinin varlığı veya T1DM tanı yaşının küçük olması (<5 yaş) ÇH riski ile ilişkili bulunmadı. Çölyak hastalığı olan grup ile olmayan grubların antropometrik ölçümleri ve ortalama HbA1c düzeyleri farklı değildi. Çölyak antikor pozitifliği saptanan olguların % 44'ü yaklaşık 2 yıl içinde glütensiz diyete rağmen kendiliğinden normale geldiği tespit edildi. Bu nedenle her çölyak antikor pozitifliği saptanan ve özellikle asemptomatik olan hastalara acil duedonal biyopsi veya glutensiz diyet tedavisi verilmesi yerine serolojik takip yapılmasını önermekteyiz. Anahtar kelimeler: Tip 1 DM, çölyak hastalığı, Çocuklar