COVID-19 nedeniyle hastanemiz kliniklerinde yatmış hastaların tanıdan bir yıl sonra COVID-19'un uzun dönem etkileri açısından değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: COVID-19 hastalığı mortalitenin yanında bir çok morbiditeye de neden olmaktadır. COVID-19 hastalığından iyileşen hastaların kısa dönemde çok büyük bir kısmında solunumsal semptomlar devam ettiği (fizyolojik etkilenmeler), radyolojik yönden ise sekel lezyonların varlığı görülmektedir. Bununla birlikte uzun dönem etkilenimleri iyi bilinmemektedir. Bu çalışma ile amacımız servislerimizde yatmış COVID-19 olgularımızı bir yıl sonra klinik, fizyolojik ve radyolojik yönden değerlendirmektir. Yöntem: COVID-19 hastalığı nedeniyle servisimizde yatan hastalar bir yıl sonra telefonla aranarak kontrole çağrıldılar. COVID-19 öncesinde bilinen akciğer hastalığı olan hastalar çalışma dışında bırakıldı. Yazılı onamı alınan 82 olgu çalışmaya alındı. Hastaların semptomları, fizik muayene bulguları kaydedildi. Radyolojik, laboratuvar, solunum fonksiyon testleri ve ekokardiyografi ile kontrolleri yapıldı. Tomografi görüntülerinde en az %10 ve üzerinde etkilenim olan olgular; organize pnömoni paterni baskın grup, fibrozis benzeri değişiklik olanlar, parankimal bant baskın grup olarak gruplandırıldı. Bulgular: 82 olgunun yaş ortalaması 54.3±12.15 (28-86)'dur. Hastaların 43(%52.4)'ü erkek, 39 (%47.6)'u kadındı. Olguların 7 (%8.5)'si sigara içicisi, 17(%20.7)'si bırakmış; 58(%70.7)'i hiç sigara kullanmamıştı. Olguların 69 (%84.15)'unda nefes darlığı, öksürük, halsizlik, unutkanlık gibi en az bir semptom mevcuttu. 13 (%15.85)'ünde semptom yoktu. Hastaların 38 (%46.34)'inde nefes darlığı; 33 (%40.24)'ünde unutkanlık semptomu mevcuttu. Olguların mMRC skoru ortalama 1.5±1.06 idi. Olguların bir yıl sonra Toraks bilgisayarlı tomografi bulguları incelendiğinde; %29.3(24)'ünde hala radyolojik etkilenim olduğu görüldü. %70.7(58)'sinin toraks tomografisi normal olarak izlendi. Toraks BT'de: 1 olguda (%1.2) organize pnömoni paterni; 9 (%11) olguda fibrozis benzeri değişiklikler izlendi; 14(%17.1) olguda parankimal bantlar izlendi. Toraks BT'de etkilenimi olan olguların yaş ortalaması; etkilenmesi olmayanların yaş ortalamasından ve sPAB ortalamasından daha fazla; 6 dakika yürüme mesafesi ise daha azdı. 9 olguda sPAB 30 mmHG ve üzerinde ve 6'sının TLCO ≤%60 saptandı. Yatışlarında oksijen ihtiyacı olmamış olan hastalarda uzamış semptomlar daha az tespit edildi (p<0,025). Birinci yıl kontrollerinde parametreler ile uzamış semptom varlığı açısından yapılan analizlerde, semptom olan grupta FEV1 yüzdesinin anlamlı olarak daha düşük olduğu görüldü (p<0,016). 6DYT ise istatiksel anlamlı olarak kalıcı semptomları olan grubun yürüme mesafesi azalmıştı (p<0,009). MMRC skoru da uzamış semptomları olan grupta anlamlı daha yüksekti (p<0,001). Sigara içicisi olanlarda radyolojik sekel gelişimi daha fazla görüldü (p<0,026). Radyolojik tutulumu olan hastaların yatışlarındaki Lenfosit değerlerinin düşük (p=0,014); CRP (p=0,018) ve D-Dimer (p=0,002) oranlarının ise radyolojik tutulumu olmayan hastalara göre yüksek olduğu gözlendi (p<0,05). Tomografide "fibrozis benzeri değişiklikleri" olan grubun 6DYT değeri diğer gruplardan düşük (p=0,012), mMRC skorunun ise istatiksel anlamlı olarak daha yüksek olduğu gözlendi(p<0,023). Tartışma ve Sonuç: COVID-19 öncesi bilinen herhangi bir akciğer hastalığı olmayan 82 olgunun COVID- 19 sonrası birinci yılında %46.34'ünde nefes darlığı şikayeti vardı. Olguların %29.3'ünde hala %10'dan fazla radyolojik etkilenim vardı. mMRC skorları ortalama 1.5'du. Olguların 9'unun sPAB 30 mmHG ve üzerindeydi. Olgulardan 6'sının TLCO %60 ve altındaydı. COVID-19 en fazla solunum sistemi olmak üzere birçok sistemi tutan bir hastalıktır ve COVID-19'a bağlı sağlık problemleri uzun yıllar devam edeceği görünmektedir. Anahtar kelimeler: COVID-19, uzamış semptom, fibrozis