COVID-19 pandemi döneminde konutlarda sergilenen mekânsal davranış biçimleri ve esnek konut tasarım önerisi

Tarih boyunca yaşanan salgın hastalıklar gibi krizler toplumsal kırılmalar yaratarak dünyanın akışını değiştirmiştir. Geçmişten günümüze devam eden salgın hastalıklar tarihte yaşam biçimlerini değiştirmekle birlikte mimaride modern kentlerin ve binaların tasarımını etkilemiştir. Günümüzde pandemiye dönüşen Covid-19 salgını, çağımızın en büyük sorunu haline gelmiştir. Covid-19 pandemisi bugün için bir dönüşüm noktası olup geleceğe "yeni normalleşme" perspektifinden bakmaya yol açmıştır. Bu pandemi sağlık krizi olmaktan öte tasarım sorunu olarak da karşımıza çıkmıştır. Pandemi sürecinde fiziksel mesafeyi koruyarak bulaş riskini azaltmaya yönelik sosyal izolasyon gerekmiştir. İnsanlar kamusal alanlardan kaçınıp özel alanlara yönelmişlerdir. "Evde Kal", "Hayat Eve Sığar" ve "Sosyal Mesafeyi Koru" gibi tedbirlerle insanların evlerde kalmaları teşvik edilmiştir. Günlük yaşam aktivitelerinin yer değiştirdiği bu dönemde konutlar süreç içerisinde enfekte kişinin kaldığı alan ve birçok aktivitenin yapıldığı alanlara dönüşmüştür. Bu da konutun var olan fonksiyonundan farklı bir fonksiyon üstlenmesine sebep olmuştur. Çalışmanın amacı, pandemi sürecinde insanların vakitlerinin çoğunu geçirdikleri konutlarda bulaşı azaltmaya ve eklenen fonksiyonlara yönelik düzenlemeleri inceleyip açıklayarak; mevcut konut davranışlarında eylemelere bağlı olarak mekânsal dönüşümleri analiz ederek; pandemi boyunca ve pandemi sonrası dönemde önerilen esnek konut tasarım paradigmasını ortaya koymaktır. Ayrıca çalışma konut geleneğinin pandemi sonrası değişmesi gerekliliğini ve konutların esneklik bağlamında ele alınarak nasıl düşünülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında farkı plan tiplerini incelemeye yönelik Türkiye'nin farklı bölgelerinde bulunan 12 farklı konut planı seçilmiştir. Kentlerde insanların yaygın olarak kullandıkları apartman konut planları farklı senaryolarda ele alınmıştır. Farklı senaryolar kurgulanarak incelenen mevcut konut planlarının pandemi sürecindeki mekânsal davranışı analiz edilmiştir. Konut içerisinde yaşayan bireylerin enfekte olması durumunda korunması sağlanırken enfekte olmayan kişilerin kısıtlamalar nedeniyle farklı aktiviteleri konut içerisine taşıması analiz edilmiştir. Senaryolara bağlı olarak pandemi sürecinde mevcut konutların davranışı fonksiyon parametreleri doğrultusunda öneri tasarım stratejileriyle geliştirilmiştir. Analizlere göre karantina sürecinde konut tasarımların pandemi sürecine uygun tasarlanmadığı ve yetersiz kaldığı belirlenmiştir. Ardından incelenen parametreler ve analiz edilen plan örnekleri doğrultusunda esnek konut tasarımı önerilmiştir. Sonuç olarak konutlarda görülen bu değişim ve dönüşüm pandemi sonrası devam edeceği veya pandemi öncesi kullanım gibi olmayacağı öngörülmektedir. Dolayısıyla tasarlanacak yeni konutların bu değişim ve dönüşümü göz önünde bulundurarak ve özellikle esneklik bağlamına dikkat edilerek tasarlanması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Pandemi, Pandemi Sonrası Konut, Esnek Konut, Fonksiyonel Esneklik