Halkevleri özelinde Türkiye'de tek parti dönemi kültür inşası: Karşılaştırmalı bir inceleme

Bu çalışma, Türkiye'de tek parti dönemi kültür inşasını yurttaş imalatı kapsamında Halkevleri özelinde incelemektedir. Kültür, kültür-siyaset ilişkisi, kültürel alanda politik bir mücadele olarak hegemonya arayışı, kültürün ulus inşa sürecine katkısı gibi teorik bir temelden hareketle Halkevleri üzerine bir vaka incelemesi sunulmuştur. Halkevleri'nin tek parti dönemi Türkiye'sinde hem yetişkin eğitimi hem de kültür aşılama noktasında kritik bir konum elde etmesi, böylesi bir kültürel inşa analizi içeren çalışma için seçilmesinde temel husus olmuştur. Çalışma Halkevleri'nin 1932-1951 yılları arasındaki ilk dönemine dair bir incelemeyi içerir ve söz konusu dönemin aktörlerine bugün doğrudan ulaşmanın mümkün olmaması gerekçesi ile tarihsel bir incelemeyi kapsar. Bu bağlamda, bu çalışma niteliksel yönteme dayanarak hem harici bir perspektif üzerinden karşılaştırmalı bir analizle hem de Halkevleri özelinde TBMM tutanaklarına uygulanan içerik analizi ile iddiasını ortaya koymaktadır. Çalışmanın karşılaştırmalı değerlendirmesine katkı sunacak, ikinci vaka analizi incelemesi, 1925 yılında İtalya'da kurulan Dopolavoro kültür örgütü incelemesidir. Dopolavoro kurumunun bu çalışmaya dahil edilmesi, Halkevleri ile benzer dönemlerde benzer saiklerle hareket eden bir kurum olmasından kaynaklanmaktadır. Bunun yanı sıra, Dopolavoro'nun dünya genelinde kültür üretim merkezleri adına ün ve başarıları da bilinmektedir. Çalışmanın literatüre sunacağı özgün katkıların bununla kalmayıp, TBMM veri tabanında 1932-1951 yılları arasındaki altı dönemde toplam 1703 birleşmeden 201'inde tespit edilen Halkevleri hakkında görüşmelerin incelenmesi sonucu elde edilen içerik analizi ile sağlanacağı düşünülmektedir. Bu çalışma, 'Halkevleri özelinde tek parti dönemi kültür inşa süreci nasıl işlemiş, söz konusu çabalar toplumda nasıl karşılık bulmuştur? Bu nasıl ölçülebilir?' temel sorusundan yola çıkar. Tek parti dönemi devlet eliyle kültür inşasına ve bunun toplumdaki karşılığına odaklanan çalışma, kültürel motiflerin maruz kaldığı hızlı değişimlerin toplumun tüm kesimleri tarafından kabul edilemeyebileceğini ve dolayısıyla yurttaşların rejimin arzuladığı düzeyde dönüştürülemeyebileceğini kanıtlamayı amaçlar. Bunu göstermek için de çalışmada karma bir metoda başvurulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kültür, iktidar, Halkevleri, hegemonya, yurttaş imalatı, içerik analizi, karşılaştırmalı analiz.