Cumhuriyet Dönemi Türk milliyetçiliği fikrinin kurumsallaşmasında sivil toplum kuruluşlarının önemi: Türk Ocakları

Kurulan yeni dünya düzeninin temel taşı olan milliyetçilik yayılma döneminde zorlu süreç ve engellemelerden geçmiştir. 1789 Fransız İhtilali ile birlikte milliyetçilik akımının etkisiyle yüzyıllardır egemen olan birey ve/veya aile merkezli imparatorluklar engellemelere rağmen yerini millet esasına dayanan ulus devletlere bırakmıştır. Osmanlı İmparatorluğu da bu süreçte milliyetçilikten etkilenmemek için çeşitli önlemler almış fakat başarılı olamamıştır. Neticede tarih sahnesindeki yerini başta Türkiye Cumhuriyeti olmak üzere üç kıtada birçok devlete bırakmıştır. Devlet bütünlüğünün ve birliğinin sağlanabilmesi için sivil toplum kavramı da Osmanlı İmparatorluğu'nda engellenmiştir. Osmanlı'nın son dönemlerinde ilan edilen II. Meşrutiyet ile birlikte oluşan özgürlükçü ortamda kurulmaya başlanan sivil toplum kuruluşlarında her ideoloji kendi görüşüyle temsil edilmeye başlanmıştır. Türk milliyetçiliği de bu dönemde her ideoloji gibi kurumsallaşma sürecine girmiştir. Türk Ocağı'nın temeli 190 Askeri Tıbbiye öğrencisinin mektubu ile atılmıştır. Bu çağrıya sessiz kalmayan Türk milliyetçisi aydınlar Türk Ocağı altında birleşmişlerdir. Türk Ocağı, Türk milliyetçiliği fikrinin yayılması ve korunmasında 1912 yılından günümüze -bazı kesintilerle de olsa- varlığını sürdürmüştür. I. Dünya Savaşı sonrasında İstanbul'un işgaliyle, 1931 yılında Atatürk tarafından ve son olarak da 1980 darbesi sonrasında kapatılmıştır. Yaşadığı kesintilere karşın Türk milliyetçiliği ülküsünün savunucusu olan Türk Ocakları varlığını sürdürdüğü her dönemde gerek milliyetçilik anlayışı ile gerekse de olaylara Türk milliyetçisi bir pencereden yorumlamıştır. Çalışmanın amacı Türk Ocakları'nın milliyetçiliğin kurumsallaşması sürecindeki çalışmaları ele alınarak bu süreçte rolünü ve konumunu belirlemektir. Çalışmanın ana konusu olan Türk Ocakları'nın gelişimi önce kronolojik olarak ve ardından da milliyetçilik görüş esasıyla incelenmiştir. Bu çalışmada Türk milletinin temel unsur ve kurumlarına zarar verilmemesi ve Türk millet ve devletinin yüceltilmesi gerekildiği vurgulanmıştır. Bu çalışmadaki bulgularda ise Türk Ocakları'nın sivil toplumun kurumsallaşma sürecinde Türk milliyetçiliğinin, devlet politikası olmasını eleştirerek geçici bir gündem olamayacağı ve Türk milliyetçiliğinin devletin ve milletin kalıcı gündemi ve bakış açısı olması için çabaladığı sonucuna ulaşılmıştır.