Türkçe yüksek lisans tezlerinin art zamanlı ve cinsiyet-temelli çözümlemesi: Üstsöylem belirleyicilerinin kullanımı

Üstsöylem, metinsel ve kişilerarası işlevleri olan ikna edici metinlerin düzenlenmesine ve üretilmesine yardımcı oldukları için yazılı söylemde oldukça değerli olmuştur. Bu çalışma, Türkçe yüksek lisans tezlerinin yazarlarının sonuç bölümlerinde üstsöylemi nasıl yapılandırdıklarını ve bu retorik araçların toplumsal cinsiyet temelli ve art zamanlı bakış açılarıyla nasıl gösterildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, bu çalışmanın derlemi, 2004 ve 2019 yıllarında yayımlanan sosyal ve beşeri bilimlerdeki Türkçe yüksek lisans tezlerinin toplam 80 sonuç bölümünden oluşmaktadır. Analitik çerçeve olarak Hyland'ın (2005) Kişilerarası Üstsöylem Modeli kullanılmıştır. Derlemi üstsöylem kullanımını ortaya çıkarmak için frekans analizi ve Log-olasılık analizi gerçekleştirilmiştir. Sonuçlar, üstsöylem ulamlarının hem cinsiyetler arasında hem de yayım yılları arasında benzer dağılıma sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle, yazarlar okurları metin boyunca yönlendirmek için daha fazla bağlayıcı, çerçeve belirleyici, kod-çözümleyici ve daha az üstsöylemsel tanıtlayıcı ve metin içi belirleyici kullanmıştır. Etkileşimsel ulamların kullanımıyla ilgili olarak hem kadın hem de erkek yazarlar, okurlarıyla etkileşime geçmek için daha fazla vurgulayıcı, kaçınsama, tutum belirleyici ve daha az kendini anma ve bilgi açısından sorumluluk belirleyicisi kullanmıştır. Ayrıca, etkileşimsel araçlar, yüksek lisans tezlerinin sonuçlarında ve ayrıca hem cinsiyet hem de yayım yılları derleminde üstsöylem kaynaklarının büyük bir oranını oluşturmuştur. Karşılaştırmalı çözümleme, üstsöylem belirleyicilerinin genel kullanımı açısından kadın ve erkek yazarların derlemleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığını ortaya koymaktadır. Bütün bu benzerlikler, sosyal ve beşeri bilimlerin değerlendirici, yorumlayıcı, kişilerarası ve öznel doğasına ve yazarların çalışmalarının sonuçları hakkında okurlarını ikna etmek için üstsöyleme ihtiyaç duyduğu bir eğitim türü olarak yüksek lisans tezlerinin sonuçlarına bağlanabilir. Öte yandan, üstsöylem belirleyicilerinin kullanımı 2019 yılında ve hem kadın hem de erkek yazarların derleminde önemli ölçüde artmıştır. Bu farklılık, akademik türün evrimsel doğasına ve daha ikna edici, daha okur dostu ve daha tutarlı metinler için yüksek lisans tezlerinin sonuçlarında üstsöylem belirleyicilerinin kullanımının gerekliliğine ilişkin söylem topluluklarındaki artan farkındalığına kanıt olabilir.