Ebû Nasr Ahmed ibn Muhammed es-Secâvendî'nin İnsânu Aynî'l-meânî fi tefsîri'l-kelâmi'r-Rabbani adlı Eseri üzerine Tahkik çalışması Fâtiha suresi' nden Bakara Suresi' nin Sonuna Kadar

Bu tezde hicrî 6. Asrın Hanefî alimlerinden Ebû Nasr Ahmed b. Muhammed es-Secâvendî'nin İnsânu Aynî'l-meânî fî tefsîri'l-kelâmi'r-Rabbânî isimli eserinin tahkiki yapılmıştır. Müellif esirinde babası Muhammed b. Tayfur es-Secâvendî'nin İnsânü'l-ayn isimli eserini ihtisâr etmiştir. Eserin sahip olduğu birçok özellik, onun önemini artırmış, atıf yapılan kaynak haline getirmiş, başta Alûsî ve Kurtubi olmak üzere kendinden sonra yaşayan müellifleri etkilemiştir. Kitabın özelliklerinden birkaçı şunlardır: Kur'ân-ı Kerim'deki vakıf ve ibtidâ ilmine verilen önem, Kur'ân kıssalarında yer alan şehir ve şahıs isimleriyle ilgili diğer tefsirlerde bulunmayan detaylı bilgi, manaya dair verilen geniş bilgi ve manayla ilgili lügavî, nahvî tahliller. Müellif Secâvendî'nin biyografisi, eserlerinde kullandığı yöntem ve tefsirinde kullandığı kaynakların tespitinde betimleyici analitik yöntem kullanılmıştır. Metnin yazılması, harekelenmesi, diğer nüshalarla karşılaştırılması, nakledilen görüşlerin asıl kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesinde ise tahkik ve talik metodu kullanılmıştır. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır: Hem Secâvendî hem de babasının hayatıyla ilgili az bilgi bulunmaktadır. Üstelik Secâvendî ve babasıyla ilgili bilgiler de zaman zaman karıştırılmıştır. Özellikle biyografi yazarları bu iki yazarın hayatı hakkında birçok konuda tahmin ile hareket etmişlerdir. Secâvendî ayetlerin lafzî tahlilleri üzerinde çokça durmuştur. Bu durumda onun kelimelerin manasını açıklama hususunda lügate ne kadar önem verdiğini ve Arap şiirini neden bu kadar çok kullandığını izah etmektedir. Secâvendî çoğu zaman açıkça zikretmese de hep asli kaynakları kullanmıştır. Ebû Hanîfe, Şâfiî, Sibeveyh, Ferrâ, Saleb, Müberred, Zeccâc, İbü's-Serrâc gibi büyük âlimler eserde atıf yapılan isimler arasındadır.