Erişkin HIV (+) hastalarda antiretroviral tedaviye bağlılığın değerlendirilmesi

Amaç: Günümüzde son derece etkili antiretroviral tedavilerin kullanıma girmesi ile, HIV ile yaşayan insanların tedavisi kolaylaşmıştır. Hastalar, antiretroviral tedavi kombinasyonlarına optimal olarak bağlı kaldıklarında HIV enfeksiyonu, potansiyel olarak ölümcül bir durumdan yönetilebilir bir kronik hastalığa dönüşür. Antiretroviral tedaviye zayıf uyum olması durumunda; viral baskılanma hedeflenen düzeyde olmaz, istenen tedavi başarısına ulaşılamaz ve bu durum hastanın sağlığını riske atar. Tedaviye zayıf uyum belirli bir kombinasyon tedavisi rejiminde belirli bir ajana veya ajan grubuna karşı kalıcı tedavi direnci oluşturma riskini artırır. Bunun tedavi maliyetleri ve terapötik seçenekler üzerinde negatif etkileri olabilir. HIV+ hastalarda viral baskılamayı sağlamak ve sonuçları optimize etmek için, sağlık ekibinin tüm üyelerinin, uyumun önündeki potansiyel engelleri ele alması önemlidir. HIV hasatalarında viral yükün takip edilmesi, tedaviye uyumu izlemek için altın standarttır. Ancak kanda viral yük artışı tedaviye uyumdaki düşüşlerden çok sonra tespit edilebilir. Uyumun izlenmesine yönelik diğer bir yaklaşım hasta geri bildirimlerine dayanan uyum ölçekleridir. Bu çalışmada HIV pozitif hastaların antiretroviral tedaviye uyum oranlarının belirlenmesi, hastaların tedavilerine yeterli düzeyde bağlı kalmama nedenlerinin saptanması, uyum durumlarını etkileyen faktörlerin araştırılması hedeflenmiştir. Bununla beraber uyum ölçeklerinin birbirleriyle, HIV RNA ve CD4+ düzeyleri ile karşılaştırılması suretiyle klinik pratikte kullanılabilirliğinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve yöntem: Çalışmaya Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı tarafından poliklinik şartlarında takip edilen 120 HIV ile enfekte hasta dahil edilmiştir. Çalışma kriterlerine uygun hastaların demografik verileri, CD4+ T lenfosit sayıları, HIV RNA düzeyleri kaydedilmiştir. Çalışmaya katılan HIV ile yaşayan bireylere Görsel analog ölçek (VAS), Morisky ilaç Uyum Ölçeği, Son 3 aylık hatırlama süresi boyunca tek maddelik ölçüm ve Yetişkin AIDS Klinik Araştırmaları Grubu uyum anketi içerisinde yer alan "En son ne zaman HIV ilacınızı almayı unuttunuz?" tek cevaplı ölçeği uygulanmıştır. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 25.0 paket programı kullanılmıştır. Tüm testlerde istatistiksel önemlilik düzeyi 0.05 olarak alınmıştır. Bulgular: Çalışmada yer alan hastaların yaş ortalamaları 39,1±11,9 yıl olarak bulunmuştur, katılımcıların 101 (% 84,2)'i erkekti. VAS'a göre hastalarımızın uyum oranı %80 olarak bulunmuştur ve VAS ile HIV RNA arasında anlamlı düzeyde korelasyon olduğu saptanmıştır, VAS ın viral yükü doğru tahmin etme oranı yüksekti (p<0,001). Morisky ilaç uyum ölçeği ile bulduğumuz uyum düzeyi oranları ile VAS arasında anlamlı ilişki gözlenmiştir, ancak HIV RNA ile arasında korelasyon saptanmamıştır. En son hatırlanan ilaç almayı unutma zamanı ölçüm sorusunun hem VAS ile hem de HIV RNA ile korelasyon gösterdiği saptanmıştır. ART uyum ölçeklerinin hiçbiri CD4 sayıları ile anlamlı düzeyde ilişkili görülmemiştir. VAS ölçeğine göre düşük uyumlu hasta grubunda tek tablet rejimi kullanma oranı daha yüksek bulunmuştur. En sık uyum göstermeme nedenleri 'İlaç almayı unuttum, Evden uzaktaydım- ilaç yanımda değildi ve Haplar bitti' olarak saptanmıştır. VAS ölçeği HIV RNA 50 altı ve 50 üstü grupları arasındaki tanısal performansı RocCurve testi ile incelenmiştir. VAS kesme değeri <80 olarak saptanmıştır. % 69,23 duyarlılık, % 85,98 özgüllük ile hastanın pozitif viral yüke sahip olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışmamızda HIV ile yaşayan bireylerin uyum oranları, uyumu etkileyen faktörler ve uyum göstermeme nedenleri dünyadaki veriler ile benzer düzeylerde bulunmuştur. VAS ölçeğinin HIV+ hastaların ART uyum takibinde kullanılabileceğini düşünüyoruz. Kronik hastalıklarda tedaviye uyum takibinde yaygın kullanılan Morisky ilaç uyum ölçeği, çalışmamızda kullandığımız versiyonuyla HIV hastalarının takibinde beklenen faydayı sağlamamıştır. En son hatırlanan ilaç almayı unutma zamanını sorgulayan ölçüm yönteminde yakın zamanda ilaç almamış olmak uyumzuslukla ilişkili bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: HIV/AIDS, ART Uyumu, VAS