Erzurum'un kuzey ilçelerinde tarihi ve arkeolojik veriler (Tortum-Uzundere)

Anadolu‟nun girişinde önemli bir kavşakta yer alan Erzurum, eski çağlardan beri, Orta Asya, Ön Asya ve Kafkaslar üzerinden gelen bütün göçlerin uğradığı bir bölge olmuştur. Özellikle çeşitli Türk boylarının, Batı‟ya doğru düzenledikleri seferler ve göçler, Anadolu üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu bakımdan çalışma alanımızı oluşturan Tortum Çayı Havzası (Tortum-Uzundere) tarih öncesi ve tarihi çağlarda birçok medeniyetin geçiş noktası konumundadır. Antik çağ yazarı olan Ksenophon bu bölgeyi Taokhlar ülkesi sınırlarında göstermektedir. Yüzey araştırmaları neticesinde Tortum ve Uzundere‟nin Kalkolitik Çağ‟dan itibaren yerleşim gördüğü ve Karaz kültüründen önemli ölçüde etkilendiği ortaya çıkmıştır. Tarihi çağlarda ise; Hayaşa Krallığı, Dayaeni/Diauehi ve Urartu Krallığı gibi devletlerin bölgeye hâkim oldukları görülmektedir. Ayrıca bölgede tespit edilen kültür varlıklarından araştırma sahasında erken dönem Türk izlerini görmek mümkündür. Bölgede yapılan araştırmalarda 11 kale, 4 höyük, 1 yerleşme, 4 gözetleme kulesi, 2 mağara, 2 şapel 18 kültür varlığı belirlenmiştir. Belirlenen bu merkezlerin İlk Tunç Çağ, Demir Çağ, Orta Demir Çağ (Urartu) ve Orta Çağ özelliği gösterdiği anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tortum, Uzundere, Urartu, Diauehi, Karaz, Taokhlar