Sağlık çalışanları arasında farmakovijilans ve advers ilaç reaksiyonu bildirimi hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi

Farmakovijilans (FV) hastanın güvenliği ve akılcı ilaç kullanımı için çok önemlidir. Advers ilaç reaksiyonlarının (AİR'ler) spontan olarak raporlanması, tüm sağlık çalışanlarının mesleki bir yükümlülüğüdür. Bu tez, araştırma hedeflerine ulaşmak için sistematik bir derleme ve araştırma çalışmasından oluşmaktadır. Sistematik derlemenin amacı, Türkiye'de sağlık çalışanlarının FV ve AİR raporlamasına ilişkin bilgi, tutum ve uygulama düzeylerini analiz etmektir. Araştırma çalışması ise, sağlık çalışanlarının (doktor, eczacı, hemşire, diş hekimi, ebe ve paramedik) sağlık hizmeti ortamlarında FV ve AİR raporlaması ile ilgili mevcut bilgi, tutum ve uygulamaları ve engellerin değerlendirmesi amaçlanmıştır. Sistematik derlememizde Türkiye'nin farklı bölgelerinde sağlık çalışanlarının FV ve AİR raporlamasına ilişkin bilgi, tutum ve uygulamalarını araştıran literatürler gözden geçirilmiştir. Araştırma çalışmamız yüz yüze bir anket yöntemi ile Adana ili on ilçesinde, farklı sağlık kuruluşlarında sağlık çalışanları arasında yürütülmüştür. Veri toplama için, önceden test edilmiş bir anket (Cronbach alfa = 0.894) kullanılmıştır. Anketin son taslağı, 58 soru ve beş bölümden (sosyodemografik/genel bilgi, bilgi, tutum, uygulamalar ve engeller) oluşturulmuştur. Toplanan veriler SPSS'de, ki-kare, Kruskal-Wallis, Mann-Whitney, Faktör analizi ve lojistik regresyon testleri kullanılarak analiz edilmiştir. Sistematik bir derlemede, Sağlık çalışanlarının yaklaşık %69,1'i TÜFAM (Türkiye Farmakovijilans Merkezi)'den haberdar olmadıkları, yaklaşık %37,5'i AİR'lerin raporlanmasının önemli olmadığını ve %87,5'i uygulamaları sırasında AİR bildirimini hiç yapmadıklarını belirtmişlerdir. FV'nin önündeki en sık vurgulanan engeller ise zaman eksikliği, belirsizlik ve nereye rapor edileceğini bilmemek olarak belirtilmiştir. Araştırma çalışmamızda; (n=412) tüm sağlık çalışanlarının çoğunluğu (%60,4) daha önce FV eğitimi almadığı ve sırasıyla, %51,9'u %71,1'i ve %92,5'i bilgi eksikliği, olumlu tutum ve uygulama eksikliklerine sahip olduğu belirlenmiştir. Sağlık çalışanlarının FV konusunda eğitim eksikliği ve yetersiz AİR raporlaması istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Sağlık çalışanlarının ve bilgi, tutum ve uygulama puanlarında da istatistiksel olarak anlamlı bir fark gözlenmiştir (p<0.05). Sağlık çalışanları tarafından AİR raporlamasının önündeki engeller ise; iş yükünün yüksekliği (%63,8), tek bir AİR raporunun hiçbir etki yaratmadığı, (%63,6) ve multidisipliner çalışma ortamının yeterli olmaması (%51,9) izlemiştir. Sistematik derlememiz, Türkiye'de FV faaliyetlerine yönelik önemli bir bilgi, tutum ve uygulama açığı olduğunu ortaya koymuştur. Araştırma çalışmanızın bulguları ise, sağlık çalışanlarının çoğunun bilgi ve uygulama eksikliğine sahip olduğu, ancak FV ve AİR'lerin raporlanmasına karşı olumlu bir tutuma sahip olduklarını göstermiştir. Ayrıca eksik AİR raporlamasına önündeki engeller de belirlenmiştir. Gelecekteki sağlık çalışanlarının ilaçların AİR'sini rasyonel bir şekilde rapor etmeleri için zorunlu FV eğitim çalışmaları, daha iyi bir sağlık sistemi için çok önemlidir.