Fonksiyon değişikliğine uğramış hastane yapılarında alınan yangın güvenlik önlemlerinin incelenmesi

Yangın, binalara ve binalarda bulunan kullanıcılara kısa sürede büyük zararlar verebilen bir afettir. Böyle bir afet karşısında, kullanıcılarının fiziksel ve zihinsel durumları, depolanan alevlenici ve yanıcı malzemeler nedeniyle hastane yapıları gibi sağlık hizmeti amaçlı yapıların korunumu daha önemli hale gelmektedir. İstanbul şehrinde, bir çok özel sağlık kuruluşu hizmet vermektedir. Bu kuruluşlar genellikle başka işlevler için tasarlanmış ve inşa edilmiş binaları kiralayarak veya satın alarak, bu binaları sağlık hizmeti amacıyla kullanacak şekilde tadilata ve yenilemeye sokmaktadırlar. Bu tadilat ve yenileme sürecinde, yangın emniyet önlemleri görmezden gelinmekte veyahut bu önlemlere gereken önem verilmemektedir. Aslında, bu önlemlerin, bu tamirat sürecinde çok dikkatli bir şekilde binaya uygunlanması gerekmektedir. Buna ek olarak, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik içerisinde, işlev değişikliği yapılan binalarda yangın emniyet önlemlerinin binaların yeni işlevlerine göre adapte edilmesi üzerinde durulmaktadır. Bu çalışma, İstanbul ilinde bulunan, farklı işlevler için tasarlanmış ve inşa edilmiş ancak daha sonradan işlev değiştirilerek sağlık hizmeti sunan yapılar haline dönüştürülmüş binaları kapsamaktadır. En başından sağlık yapısı olarak tasarlanmış ve inşa edilmiş yapılar bu çalışmanın kapsamının dışındadır. Bu çalışmanın amacı, fonksiyon değişikliğine uğrayarak sağlık yapısı işlevine dönüştürülmüş binalarda yangın emniyet önlemlerinin nasıl uygulandığını incelemektir. Bu sayede, sağlık kuruluşlarının başındaki kişilere göre, yangın emniyet önlemlerinin doğru şekilde uygulanmasının önemi analiz edilebilecektir. Sağlık yapılarında, hastalara açık olan alanlarda daha fazla yangın riski içeren bir çok özel alan bulunmaktadır. Bu alanlara yangın tehlikesi içeren alanlar da denilebilir. Bu alanlara örnek olarak; kimyasal depolar, temizlik odaları, çamaşır odaları, imha odaları, laboratuvarlar, asansör makine daireleri, ana elektrik odaları, medikal gaz depoları, kayıt-defter odaları, ecza odaları verilebilir. Bu tür yapılarda yangının kaynağı bir elektrik kontağı, havalandırma tesisatı, mutfakta kullanılan kızgın yağ olabilir. Bu kadar fazla ve farklı sayıda yangın riski içeren sağlık yapılarında alınması gereken önlemlerin çeşitliliği binadan binaya değişiklik gösterebilmektedir. Sağlık yapılarında görevli personeller bu sebeple yangının başlamasına engel olmak için her türlü önlemi almalı ve olası bir yangın durumunda karşılık vermeye hazır olmalıdır. Bu çalışma için dünyada bulunan çeşitli ülke ve şehir itfaiye departmanları ile iletişime geçilmiş ve kendilerineden sağlık yapılarında meydana gelen yangınların sebeplerinin işlendiği istatistiki verilen istenmiştir. Elde edilen istatistiki veriler tablolar yardımıyla çalışmaya aktartılmış ve bu tip yapılarda yangınların hangi sebepten çıktığı anlatılmıştır. Görülmüştür ki, sağlık yapılarında meydana gelen yangınları sebepleri ülkeden ülkeye şehirden şehire farklılık göstermektedir. Böylece bu yapılarda alınması gereken yangın önlemlerinin çeşitliliği daha net anlaşılmaktadır. Hastane binalarında olası yangın durumlarında, gelişmiş yangın algılama sistemleri ve yağmurlama sistemleri gibi söndürme sistemleri devreye girerek olası zararları en aza indirmelidir. Duman kontrolünün binalarda uygun önlemlerle sağlanması ve dumanın binadan nasıl uzaklaştırılacağı düşünülmelidir. Tüm sağlık yapıları duman kompartımanlarına ayrılmalı ve böylece hastaların binayı terketmeden veya düşey yönde kat değişikliği yapmadan yangından korunması sağlanmalıdır. Tüm sağlık yapılarında, kullanıcıların olası bir yangın durumunda alevlerden ve dumandan etkilenmemesi için gerekli önlemler alınmalıdır. Bir çok kullanıcının durumunun stabil olmadığı, mekanik ekipmanlara bağlı oldukları düşünüldüğünde, binadan tam bir tahliye durumu ancak son çare olarak düşünülmeli ve tahliye planları buna göre yapılmalıdır. Yerinde korunma ve kademeli yatay tahliye seçenekleri ilk tercihler olarak düşünülmelidir. Risk analizi, belirli olayların ne sıklıkla meydana gelebileceğini ve sonuçlarının büyüklüğünü belirlemek için mevcut bilgilerin sistematik bir şekilde kullanılmasıdır. Yangın risk değerlendirmesi ise, mevcut yangın önlemlerinin yeterliliğini ve herhangi bir ek tedbir ihtiyacını belirlemek için binanın fiziksel olarak incelenmesidir. Ancak binaların fiziksel incelemesi kadar, organizasyonların yangın güvenliği yönetiminin gözden geçirilmesi ve insan faktörlerinin -insanların acil durumlara nasıl tepki gösterecekleri ve uygun eylemleri gerçekleştirip gerçekleştirmeyecekleri- incelenmesi de son derece önemli ve gereklidir. Yangın risk değerlendirmesi genellikle 5 adım içerir. Bu adımlar; yangın tehlikesinin belirlenmesini, risk altında bulunan insanların saptanmasını, risklerin değerlendirilip azaltılmasını veya ortadan kaldırılmasını, planlama yapılıp yangın güvenliği eğitim ve tatbikatlarının yapılmasını ve olası eksiklik ve değişiklik durumlarında hazırlanan acil durum eylem planlarının ve önlemlerin gözden geçirilmesini kapsar. Risk analizi için kullanılmakta olan bir çok farklı yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemlerin tanımları çalışma içerisinde verilmiştir. Bu çalışmada, checklist (kontrol listesi) yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, yangın risk değerlendirmesini yapmak için, olası yangın tehlikelerini, alınan ve alınması gerekli yangın emniyet önlemlerini içeren bir kontrol listesi oluşturulmasını gerektirir. Bu liste yardımıyla binaların bir sistematik içerisinde incelenmesini mümkün kılar. Bu yöntem ile birlikte belirlenen 15 adet örneklem bina, yerinde yapılan gözlemler ve binaların teknik çizimleri yardımıyla incelenmiştir. Kontrol listesi içerisinde 6 başlık bulunmaktadır. Bu başlıklar; Yönetimsel planlama ve prosedürler, Yangın çıkışları-Kaçış yolları ve Acil durum aydınlatması, Yangın kapıları-Çıkış kapıları ve Kompartımanlama, Yangınla mücadele ekipmanları, Yangın ikaz sistemleri ve Yangın önleyici tedbirler olarak sıralanmaktadır. Her bina öncelikle kendi içinde ayrı olarak değerlendirilmiştir. Sonrasında örneklem binaların değerlendirmeleri bir araya getirilmiş ve binaların genelinde görülen eksiklikler ortaya çıkarılmıştır. Yapılan incemeler sonucunda, bir çok binada büyük eksiklikler göze çarpmaktadır. Bu eksikliklerin farklı yönlerden ele alınması gerekmektedir. Çünkü, bu binalar ile ilgili alınması gereken yangın önlemlerinin belirlenmesi, mevcudiyeti, uygulanması ve kontrol edilmesi farklı tarafların sorumluluğundadır. Bu taraflar içerisinde; kanun koyucular, kuruluşların yönetim birimleri ve hastane müdürleri, tadilat işlerini planlayan ve uygulayan mimar/mühendis ve firmalar ve bina kullanıcıları sayılabilir. Binalarda yangın güvenliği politikalarının iyi bir şekilde uygulanması için kullanıcı güvenliği öncelikli amaç olmalıdır. Bahsedilen aktörler arasındaki koordinasyon ve dayanışma sağlık yapıları için hayati bir önem taşımaktadır. Bu çalışma, yeniden işlevlendirilen binaların tadilat ve yenileme çalışmaları sırasında dikkate alınmayan ve gerekli önemin gösterilmediği yangın önlemleri hakkında farkındalığı artırmayı amaçlamaktadır.