Fâ'iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası'nın daha önce çalışılmayan kısımları (Edisyon kritik)

Mecmualar, Türk edebiyatı tarihine ışık tutan önemli kaynaklar arasındadır. Yazıldıkları dönemin sosyokültürel, tarihî ve edebî yönlerini ortaya çıkarmaktadırlar. Üzerinde çalıştığımız eser de Lâle Devri'nde yaşamış birçok şairin şiirlerini içeren bir mecmuadır. Damat İbrahim Paşa'nın emriyle Fâʾiz Efendi ve Şâkir Bey tarafından kaleme alınan bu Mecmua Süleymaniye Kütüphanesi Halet Efendi Kitaplığı'nda 763 numarayla kayıtlıdır. İçerisinde Sultan III. Ahmed ve Damat İbrahim Paşa'ya yazılmış birçok şiiri barındırmaktadır. 636 varaktan oluşan Fâ'iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası'nda 537 şiir bulunmaktadır. Dönemin ünlü şairlerinin yanı sıra daha önce adı duyulmamış şairlerin şiirlerini içermesi yönünden de değerli bir mecmuadır. Söz konusu mecmuada en çok kaside nazım şekli göze çarpmaktadır. Dönemin önemli olaylarına düşürülen tarih manzumeleri de mecmuanın diğer dikkat çekici yönüdür. Mecmua üzerine daha önce yapılan çalışmalarda kasideler ve tarihlerin birçoğu, fihrist bölümü, tercî'-i bend, terkîb-i bend, gazel, gazel-i müzeyyel, müseddes, teşekkürname, lügaz, manzume, nazm, muaşşer, kıtʿa, tahmis, mesnevi, arz-ı hâl ve musammatlar Latin harflerine aktarılmıştır. Bu tez çalışması daha önce çalışılmadığı tespit edilen 46 şiirin çeviri yazılı metnini ortaya koymaya ve daha önce Mecmua'daki sırayı esas almadan yapılan çalışmalardaki şiirlerin ilk, mahlas ve son beyitlerini de alarak Fâʾiz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası'nın Arapça, Farsça şiir ve nesirler hariç tamamını Mecmua'daki sırasıyla bir araya getirmeye yöneliktir. Bu çalışma, giriş ve sonuç bölümleri haricinde üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Lale Devri hakkında genel bilgiler verilerek dönemin sosyokültürel ve siyasi yapısı ortaya konulmuştur. Bir alt başlıkta mahallîleşme akımı ve Lâle Devri'ne yansımaları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, Fâ'iz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası hakkında bilgiler verildikten sonra çalışmaya dâhil edilen kaside, terkib-i bend ve mesnevi nazım şekillerindeki şiirler incelenerek şairleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde "Çeviri Yazılı Metin" başlığı altında tarafımızca daha önce çalışılmadığı tespit edilen 13'ü tarih kasidesi olmakla birlikte toplamda 40 kaside, 4 mesnevi ve 2 terkib-i bend Latin harflerine aktarılmış, divan sahibi şairlerin divanına girmeyen şiirler de dipnotlarda belirtilerek çeviri yazılı metin ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ise mecmudaki sıra takip edilerek daha önce çalışılmış olan şiirlerin yalnızca ilk, varsa mahlas ve son beyitleri verilip tarafımızca çalışılan şiirlerin ise tamamına yer verilmiştir. Mecmua'daki Türkçe şiirlerin Latin harflerine aktarılmasıyla Lale Devri'nde yaşayan şairlerin hem kendileri hakkında hem de devrin sosyokültürel, tarihî ve edebî yönüne dair bilgilere erişilebilmesi ve Mecmua'da daha önce adı duyulmamış şairlerin gün yüzüne çıkarılması, adı duyulmuş şairlerin ise bilinmeyen şiirlerinin ilim alemine kazandırılması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Fâiz Efendi ve Şâkir Bey Mecmuası, Lâle Devri, Dîvân edebiyatı