Farelerde uyku yoksunluğu mani modelinde tamoksifenin etkilerinin ve beyin bölgelerinde glutamat ve glutamin düzeylerinin araştırılması

Protein kinaz C inhibitörü tamoksifen bipolar hastalarda antimanik etki göstermekte, deney hayvanlarında mani benzeri davranışları azaltmaktadır. Manide beyin bölgelerinde protein kinaz C aktivitesinin, glutamat düzeyinin ve glutamat/glutamin oranının arttığı ve tedaviye yanıt olarak düştükleri gösterilmiştir. Glutamatın öğrenme ve bellek oluşumunun düzenlenmesinde önemli rolü bulunmaktadır. Tamoksifen glutamat salıverilmesini azaltabildiğinden, bu etkinin antimanik etkinliğe katkı sağlarken, maniye eşlik eden öğrenme ve bellek bozukluğunu değiştirebileceği öne sürülebilir. Bu çalışmada; 8 gün günde 2 kez 1 mg/kg tamoksifen uygulanan farelerde 2 gün ara ile 3 kez REM uyku yoksunluğu oluşturuldu. İkinci yoksunluktan 24 saat sonra lokomotor aktivite ölçüldü. Son yoksunluğun hemen ardından lokomotor aktivite, merdiven testi ile risk alma davranışı ve yeni nesne tanıma testi ile bellek değerlendirildi ve ardından frontal kortekste ve hipokampüste glutamat ve glutamin miktarları ölçüldü. İkinci uyku yoksunluğunda kare geçiş arttı. Son uyku yoksunluğunda kare geçiş ve çıkılan basamak sayısı arttı ve frontal kortekste glutamat azaldı. Tanıma indeksi, frontal kortekste glutamin, hipokampüste glutamat ve glutamin ve iki bölgede glutamat/glutamin değerlerinde bir değişiklik ortaya çıkmadı. REM uyku yoksunluğuna bağlı lokomotor aktivite ve risk alma davranışı artışı ve frontal kortekste glutamat düzeyindeki azalma tamoksifen ile önlendi. Bulgular mani, tamoksifen ve glutamat arasındaki ilişki ile ilgili iddialara karşıt niteliğinde olsa da tamoksifenin antimanik etkisinde glutamatın rolünün olabileceğini göstermekte ve tekrarlayan uyku yoksunluğunda hastalığın gelişim sürecinin daha iyi taklit edilebileceğini işaret etmektedir. Bu sonuçlar desteklenmeleri için ileri çalışmaları gerektirmektedir. Anahtar Kelimeler: tamoksifen, mani, uyku yoksunluğu, glutamat, öğrenme, bellek Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 31202