Farklı gölge koşulları altında yetiştirilen çilekte bazı büyüme parametreleri ve kalite üzerine salisilik asitin etkisi

Çilek, insanlar tarafından çok sevilen ve her mevsim farklı şekillerde tüketilen bir meyvedir. Yetiştiricilik aşamasındaki birçok uygulama bitki gelişimi ve meyve kalitesini etkilemektedir. Örtüaltı çilek yetiştiriciliğinde yetiştirme sezonunda yüksek sıcaklıklar ve uzun fotoperiyotlar çiçek tomurcuğu oluşumu gibi birçok faktörü olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu çalışmada farklı oranlarda geçirgenliği olan gölgeleme fileleri kullanarak yetiştirilen çilek bitkilerine salisilik asit uygulayarak çilekte çevresel streslere karşı bitki direncini arttırarak, biyokimyasal aktiviteleri üzerine etkileri belirlenmiştir. Deneme 3 tekerrürlü ve her tekerrürde 10 bitki olacak şekilde 2022 yılı nisan ve eylül ayları arasındaki yetiştirme döneminde saksı denemesi olarak yürütülmüştür. Deneme serada farklı gölgeleme koşullarında (%0, %35, %55 ve %75) ve salisilik asidin dozlarının (SA) (0,0, 0,1, 0,25, 0,5 ve 1,0 mM) yapraktan spreyleme yoluyla Albion nötr-gün çilek (Fragaria X ananassa Duch.) çeşidine uygulanmıştır. Bitkiler çiçeklenme dönemi ve meyve dönemi olmak üzere iki farklı gelişme döneminde sökülmüştür. Hasat olgunluğuna ulaşmış meyveler de toplanmış ve analiz edilmiştir. Hasat edilen bitkiler kök, gövde ve yaprak olmak üzere ayrıldıktan sonra etüvde kurutulmuştur. Yaş ağırlıklar en yüksek kök, gövde ve yaprakta sırasıyla 48.95, 3.46, 14.02 g ve kuru ağırlıklar ise 77.03, 5.17 ve 53.37 g olarak belirlenmiştir. Genel olarak çileğin bitki ağırlıkları üzerine kontrol ve %35 gölgeleme uygulamaları istatiksel olarak önemli bulunmuştur. Yapılan ölçümlerde en yüksek gövde kalınlığı 9.87 mm ve kök uzunluğu ise 22.32 cm olarak belirlenmiştir. Salisilik asit uygulamalarının gövde çapı ve kök uzunlukları üzerine etkisi önemsiz bulunmuştur. Gölgeleme düzeyi arttıkça gövde çapı azalmış kök uzunluğu ise tam tersi olarak artma eğilimi göstermiştir ve bu durum en yüksek % 75 seviyedeki gölgeleme uygulaması koşullarında yetiştirilen bitkilerde tespit edilmiştir. Çalışmada meyvelerde iki defa renk ölçümü yapılmış ve gölgeleme uygulamaları renk değerlerini (L*,a*,b*,chroma* ve hueo) istatiksel olarak etkilememiştir. Ortalama meyve ağırlığı %55 gölgeleme düzeyinde ve SA'nın 1.0 mM dozunda 17.80 g ile en yüksek değeri almıştır. Salisilik asit dozlarının meyve ağırlığı üzerine etkisi istatiksel olarak önemsiz tespit edilirken bitkilere %55 gölgeleme uygulamak meyve ağırlığı üzerine olumlu sonuçlar vermiştir. Suda çözünebilir kuru madde (SÇKM) değeri % 9.30 ve % 7.10 arasında değerler almıştır. SA'nın 0.25 mM konsantrasyonu SÇKM üzerine etkisi önemli olmuştur. SÇKM değeri gölgeleme seviyesi arttıkça azalmıştır. Salisilik asit uygulamalarının pH değeri üzerine etkisi önemsiz olarak tespit edilirken gölgeleme seviyesi arttıkça pH değerindeki artış önemli olmuştur. Titrasyon asitliği (Ta) değeri (0.94), en yüksek %75 gölgeleme ve 1.0 mM SA uygulamalarındaki meyvelerden elde edilmiştir. Her iki uygulamanın da çilekte titrasyon asitliği üzerine etkisi istatiksel açıdan önemsiz bulunmuştur. Fenolik içeriği en düşük 166.75 mg GAE/g kontrol uygulamasından çiçeklenme döneminde elde edilirken en yüksek ise 252.57 mg GAE/g olarak %55 gölge uygulamasından meyve döneminde yapılan sökümde belirlenmiştir. Toplam flavonoid miktarı en düşük (79.95 mg QE/g) meyve döneminde %35 gölge uygulamasından en yüksek ise çiçeklenme döneminde gölge uygulanmayan parsellerden alınan örneklerde (186.37 mg QE/g) saptanmıştır. Toplam klorofil içeriği en düşük 0.35 mg/g TA çiçeklenme döneminde kontrol uygulamasından, en yüksek ise 3.59 mg/g TA ile %35 gölge uygulamasından meyve döneminden elde edilmiştir. Lipid Peroksidasyonu miktarı ise (MDA) en düşük 0.66 nmol/g TA %55 oranındaki gölge uygulamasından ve en yüksek 2.88 nmol/g TA olarak gölge uygulanmayan parselden meyve döneminde söküm yapılan bitkilerden elde edilmiştir.