Farklı iklim koşulları ve arazi kullanımlarında, organik karbon ve fraksiyonlarındaki değişimin century modeli kullanılarak modellenmesi

Son yüzyılda atmosferdeki CO2 miktarındaki hızlı artış ve buna paralel olarak küresel ısınma ve iklim değişikliği karasal ekosistemde C yönetimini önemli kılmıştır. Bu çalışmanın amacı humid, yarıkurak ve kurak iklim koşullarında mera ve tarımsal kullanım altında organik C miktarındaki değişim iki yıllık arazi ölçümleri ve uzun süreli modelle tahmin edilmesidir. Ayrıca, mera kullanımında sıcaklıktaki %10 artış, yağış miktarında %10 azalma, farklı tekstür ve pH guruplarının organik C üzerine olan etkisi üç iklim koşulunda bağımsız olarak test edilmiştir. Çalışma humid, yarıkurak ve kurak iklim koşullarını temsilen Samsun, Tokat ve Sivas illerinde yürütülmüştür. Her bir ilde mera ve tarımsal kullanımı temsilen aynı lokasyonda iki kullanım, her bir kullanımın içinde de rasgele dört farklı örnekleme lokasyonu belirlenmiş ve toprak örnekleri 0-20 cm derinlikten alınmıştır. Toprak örneklerinde tanecik dağılımı, hacim ağırlığı, solma noktası, tarla kapasitesi, pH, EC, kireç içeriği, organik madde, organik C, mineralize C, mikrobiyal C ve pasif C içerikleri belirlenmiştir. Çalışma alanının iklim, toprak ve bitki verileri kullanılarak organik C miktarındaki uzun süreli değişim Century 4.6 programı kullanılarak modellenmiştir. İki yıllık arazi ölçüm değerleriyle modelin tahmin değerlerinin birbirine yakın olduğu gözlemlenmiştir. Genel olarak ölçülen ile tahmin edilen değerler arasında doğrusal bir ilişki olmuştur. Fakat Sivas ve Tokat tarla koşullarında ölçüm ve model tahmileri arasında ters bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Üç farklı iklim koşulunda aylık yağış miktarındaki %10 azalma ve aylık maksimum ve minumum sıcaklıklardaki %10 artış tek başına organik C üzerinde önemli bir etki oluşturmamıştır. Bu da organik C üzerine yalnız yağış ve sıcaklıktaki değişimin önemli bir etki göstermemesinin nedeni olarak düşünülebilir. En yüksek organik C kil tekstür gurubunda belirlenmiştir. Toprak reaksiyonu asit koşullara doğru gittiğinde organik C miktarının artığı, bazik reaksiyona doğru gidildiğinde ise azaldığı görülmüştür. Modelle farklı iklim koşulları ve kullanımlar altında yapılan tahminlerin gerçek arazi ölçümleriyle uyumlu olduğu belirlenmiştir. Mevcut iklim ve amenajmanda önemli bir değişim olmadığı sürece, bu üç farklı bölge ve kullanımlarda organik C içeriğinin belirli bir düzeyde dengede kalacağı düşünülmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Century modeli, Organik Karbon, Karbon fraksiyonu, Küresel ısınma, Karbon depolanması