Farklı sosyo-ekonomik yapıya sahip ilçelerde kamusal mekan kullanımı

Kamusal mekanların içinde bulundukları dönem ve toplumla birlikte yaşadığı dönüşümler, bazı araştırmacılar tarafından çöküş, bazıları tarafından canlanış, bazıları tarafından ise normal bir süreç olarak ele alınmış, ancak bu konuda yapılan alan çalışmalarının yetersizliği ve sosyal bilimlerin nitel boyutunu çalışma zorluğu gibi nedenlerden dolayı net bir sonuca varılamamıştır. Ayrıca, kamusal mekanların çok sayıda disiplin tarafından ele alınıyor olması, kamusal mekanların tanımlanmasında çeşitliliğe ve buna bağlı olarak da sınıflandırmasında karmaşıklığa yol açmaktadır. Tüm bu karmaşıklığa rağmen, tüm disiplinler tarafından kamusal mekanlardan beklenen ortak özellikler; sosyal yaşantıya olanak sağlaması, çeşitli kullanım ve aktivitelerin bulunması, erişim ve bağlantılarının sağlanmış olması ile özel bir kimlik ve imaja sahip olmasıdır. Bununla birlikte, kamusal mekanlardan beklenen ve kamusal mekanın kalitesini ortaya koyan bu özellikler, farklı sosyo-ekonomik yapılarda farklı şekilde yorumlanabilir ve kamusal mekanlarda farklı şekilde karşılık bulabilirler. Bu nedenle, kamusal mekanları oluştururken tasarımcı ve plancıların, sosyo-ekonomik farklılıkları da göz önünde bulundurmaları gerekmektedir. Sosyo-ekonomik düzeyleri farklı olan kamusal mekanların kullanımları ve bu alanlardaki kullanıcıların mekana yönelik kalite algıları arasında farklılığın bulunup bulunmadığını, varsa bu farklılığın nelerden kaynaklandığını tespit etmeyi amaçlayan bu tez için "farklı sosyo-ekonomik düzeylere sahip kamusal mekanların kullanımı, algılanması ve bu mekanlardan beklentiler arasında anlamlı farklılıklar bulunmaktadır" hipotezi geliştirilmiştir. Tez kapsamında öncelikle çalışmanın amacı ve hipotezde değinilen kamusal mekanın kalitesi hakkında kuramsal bilgiye yer verilmiş ve daha önce yapılan çalışmalar yorumlanmıştır. Sonrasında günümüzde özellikle küreselleşme tartışmaları ile birlikte hız kazanan kamusal mekanın yönetimi, homojenizasyonu ve çöküşü ile canlanışı tartışmaları üzerinde durulmuş ve bu tartışmaların farklı sosyo-ekonomik gruplar açısından önemine değinilmiştir. Bu tez kapsamında ekonomik politikaların da etkisi ile çok hızlı mekansal değişimlerin yaşandığı İstanbul'da farklı sosyo-ekonomik yapıya sahip 4 mahalleden (2 tanesi üst sosyo-ekonomik dereceden, 2 tanesi ise alt sosyo-ekonomik dereceden) 4 adet kamusal mekan tipi seçilmiştir. Farklı sosyo-ekonomik yapılarda bulunan bu mahallelerden seçilen parklarda gözlem ve sözlü görüşme yöntemlerine başvurulmuştur. Alan çalışmasında elde edilen sözlü görüşme verileri sosyal bilimlerde nitel verilerin analiz edilmesinde kullanılan MAXQDA programı ile analiz edilmiş ve böylece araştırma soruları cevaplanarak hipotez test edilmiştir. Analizler yapılırken kullanılan başlıca uygulamalar; Belge Portresi Oluşturma, Kod-Matris Taraması, Tek Vaka Modellemesi ve Etiket Bulutu olarak belirlenmiştir. Yapılan her bir analiz neticesinde ortaya çıkan görsel bulguların ve haritalamaların farklı sosyo-ekonomik gruplar açısından ne anlama geldiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonrasında ise ortaya çıkan tüm bulgular mevcut literatür ile karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Sonuç olarak, hipotez kabul edilmiş ve farklı sosyo-ekonomik grupların kamusal mekana yönelik tutum ve algıları arasındaki benzerlik farklılıklar ortaya konulmuştur. Bu tezin, mekânsal planlama ve tasarım çalışmalarında özellikle sosyal verilerin analizi ve değerlendirilmesi açısından katkı sağlayacağı düşünülmektedir.