Fen bilgisi öğretmen adaylarının değer yargılarının incelenmesi

İnsanlar büyüdüğü toplum çerçevesinde, kendisine göre iyi-kötü, doğru-yanlış gibi kavram tanımları yapar ve bu doğrultuda kendi ahlâk ilkelerini oluşturmayı öğrenirler. Öğrenilen bu kavramlar değer adı verilen inançlar bütününü oluşturur. Bu bağlamda araştırmanın amacı, geleceği şekillendirmede önemli bir misyonu olan fen bilgisi öğretmen adaylarının değer Yargılarını ortaya çıkarmak ve bu bağlamda bazı öneriler geliştirmektir. Bu araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden betimsel model kullanılmıştır. Araştırma, 2018-2019 Eğitim Öğretim yılı güz döneminde Süleyman Demirel Üniversitesi ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesinde öğrenim gören fen bilgisi öğretmen adayları ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma evrenini, Türkiye'de bulunan devlet üniversitelerinde okuyan fen bilgisi öğretmen adayları oluşturmaktadır. Evren çok geniş olduğu için örneklem alma yoluna gidilmiştir. Araştırmanın ulaşılabilirliği göz önünde bulundurularak kolay ulaşılır örneklem seçilmiştir. Bu bağlamda Isparta'da bulunan Süleyman Demirel Üniversitesi ve Burdur'da bulunan Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Bu araştırmada kullanılmak için araştırmacı tarafından, fen bilgisi öğretmen adaylarının değer yargılarını ortaya çıkarmayı amaçlayan bir tutum ölçeği geliştirilmiştir. Tutum ölçeği geliştirilirken; "1" Hiçbir Zaman, "2" Kararsızım, "3" Kısmen, "4" Genellikle, "5" Her Zaman gibi 5'li likert tipi dereceleme yapılmıştır. Ölçek iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde adayların bazı özelliklerini belirlemeye yönelik cinsiyet, sınıf, ikamet, yakın çevrede fen bilgisi öğretmeni var mı?, anne mesleği, baba mesleği, bu bölümü kaçıncı girişte kazandınız?, kardeş sayısı, bu bölümü niye seçtiniz?, sizce bir fen bilgisi öğretmeninde değerlerden hangisi daha çok olmalıdır?, fen bilimleri dersinde değer eğitimi sizce verilmeli midir?, gibi değişkenlere yer verilirken; ikinci bölümde adayların değer yargılarını ortaya çıkarmayı amaçlayan 42 maddeye yer verilmiştir. Fen bilgisi öğretmen adaylarıyla yüz yüze görüşme yapılarak ölçek için madde havuzu oluşturulmuştur. Daha sonra Süleyman Demirel Üniversitesi ve Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesindeki bu alanla ilgili 3 öğretim üyesiyle görüşülerek uzman görüşü alınarak ölçeğe son hali verilmiştir. Ölçeğin geçerlilik ve güvenirliğini belirlemek için 120 öğrenciyle ön uygulama yapılmıştır. Ölçeğe yapılan güvenirlik sonucunda Cronbach alpha değeri ,89 bulunmuştur. Ölçeğin geçerliliğini belirlemek amacıyla ise faktör analizi yapılmıştır. Analize başlamadan önce ölçeğin faktörleştirmeye uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla KMO ve Bartlett's test sonuçlarına bakılmıştır. Analiz sonucunda KMO (,888) ve Bartlett's değerleri, ölçeğe ait verilerin faktörleştirmeye uygun olduğunu göstermiştir. Faktör analizi sonucunda 42 maddeden oluşan ölçekteki maddelerin, faktör yükleri ,40'ın altında olan 5 madde çıkarılmış ve ölçeğe son hali verilmiştir. Daha sonra veriler çözümlenirken aritmetik ortalama, frekans, yüzde, faktör yükleri, t testi ve anova istatistik işlemleri kullanılmıştır. Fen bilgisi öğretmen adayları, araştırmacı tarafından hazırlanan ölçekteki 37 maddeye genellikle olumlu düzeyde cevap vermişlerdir. Ortalamaya bakıldığında ise beşli likert tipi ölçeğe göre 4,13 gibi yükseğe yakın bir değer bulunmuştur. Bu ortalama "genellikle" aralığına denk gelmektedir. Ölçekteki değişkenlere bakıldığında ise diğer bir sonuç olarak karşımıza şunlar çıkmıştır: Sınıf, ikamet ettiği bölge, yakın çevresinde fen bilgisi öğretmeni olup olmaması, anne ve baba mesleği, bölümü kaçıncı girişte kazandığı, kardeş sayısı, bu bölümü niye seçtiği, bir fen bilgisi öğretmeninde en çok hangi değerin olması gerektiği açısından fen bilgisi öğretmen adaylarının değer yargıları değişmemektedir. Ancak cinsiyet ve fen bilgisi dersinde değer eğitimi verilmesi noktasında farklılıklar oluşmuştur. Cinsiyet açısından kızların değer yargıları erkeklere göre daha olumlu çıkmıştır. Yine fen bilgisi dersinde değer eğitimi verilmesinin iyi olacağını düşünen öğretmen adaylarının değer yargıları ortalaması, verilmesin diyenlere göre daha olumlu çıkmıştır.