Fen bilimleri öğretmenlerinin epistemolojik inanç sistemleri ve sosyobilimsel konular hakkında yaptıkları öğretimler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi

Sosyobilimsel konular bahsedilen doğasından dolayı diğer birçok fen bilimleri konusuna göre öğretimi daha farklı olan ve öğretmenlerin öğretim sırasında zorlandıkları konulardır. Genel olarak bakıldığında birçok öğretmenin bu konuları ya anlatmadıkları ya da plansız tartışmalarla geçiştirdikleri gözlenmiştir. Bu anlamda Fen Bilimleri öğretmenlerinin bu konuları nasıl öğrettikleri ve bu öğretimlerinin altında yatan muhtemel nedenleri araştırmak önemlidir. Öğretmenlerin epistemolojik inançlarının sosyobilimsel konular gibi tartışmalı konuların öğretiminde etkili olduğu bilinmektedir. Bu noktada, bu araştırmanın amacı, Fen Bilimleri öğretmenlerinin epistemolojik inanç sistemleri ve sosyobilimsel konularda yapmış oldukları öğretimleri tespit etmek ve bu iki faktör arasındaki ilişkileri incelemektir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden biri olan çoklu durum çalışması (multiple-case study) kullanılmıştır ve naturalistik bir perspektiften yararlanılmıştır. Araştırma Ankara ili merkez okullarından birinde görev yapmakta olan üç Fen Bilimleri öğretmeni ve Kırşehir ili merkezi okullarından birinde görev yapmakta olan bir Fen Bilimleri öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Bu bireyler ile görüşme ve gözlem basamaklarından oluşan iki aşamalı bir araştırma yapılmıştır. Görüşme basamağında yedi adet, gözlem basamağında ise iki adet form kullanılmıştır. Bunlar; Kişisel Bilgilere Yönelik Görüşme Formu, Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Motivasyonel İnançlar Formu, Fen Öğretimine Yönelik Görüşme Formu, Yapılandırmacı Öğretim Görüşme Formu, Alan-Bağımsız (Genel Bilgi) Epistemoloji Görüşme Formu (3 Aşamalı; Genel Epistemolojiye Yönelik Sorular, Epistemolojik Dünya Görüşlerine Yönelik Vignetler, Epistemolojik İnanç Senaryosu), Alan-Bağımlı (Bilimsel Bilgi) Epistemoloji Görüşme Formu, Sınıf İçi Fen Öğretimi Gözlem Formu, Sınıf İçi Diskors Gözlem Formu, Sosyobilimsel Konuların Öğretimine Yönelik Görüşme Formu'dur. Araştırmada tümevarım (indüktif) ve tümdengelim (dedüktif) kodlamalarından yararlanılmıştır. İlk olarak, yapılan görüşme ve gözlem sonuçlarının çözümlenmesi aşamasında benzerlik ve farklılıkları göz önüne alınarak karşılaştırılıp tümdengelimsel kodlamadan yararlanılmıştır. Tümdengelimsel kodlama ile öğretmenlerin epistemolojileri ve sosyobilimsel konu öğretimleri belirli kategorik isimler altında toplanmış ve ardından öğretmenlerin epistemolojileri (alan-bağımlı ve alan-bağımsız) ve öğretimleri (Sosyobilimsel konuların öğretimi) arasındaki ilişkiler için tümevarımsal kodlamadan yararlanılmıştır. Bu noktada olay çalışmalarında da kullanılan gömülü (grounded) teoriden yararlanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre; öğretmenlerin alan-bağısız ve alan-bağımlı epistemolojik inançları tespit edilmiş ve sosyobilimsel konuların öğretimi ile Fen Bilimleri öğretmenlerinin alan-bağımsız ve alan-bağımlı epistemolojik inançları arasında bazı ilişkilerin olduğu gözlenmiştir. Örneğin, epistemik inanç sisteminde, bilgiyi kesin olarak gören öğretmenlerin bilimsel bilgiyi de kesin olarak gördükleri gözlenmiştir. Ayrıca genelde gelişmiş (sofistike) bir epistemik inanç sistemine sahip olan öğretmenlerin sosyobilimsel konuların öğretiminde de reform beklentilerine uygun bir öğretim sergilediği görülürken, gelişmemiş (naif) bir epistemik sisteme sahip olan öğretmenlerin sosyobilimsel konuların öğretiminde reform beklentilerine uygun olan bir öğretim sergilemediği tespit edilmiştir. Ancak araştırmada gelişmiş (sofistike) epistemolojik inançlara sahip olmasına rağmen sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik reform beklentilerine uygun olmayan bir öğretim sergilediği gözlenen öğretmen de bulunmaktadır. Yapılan görüşmelerde öğretmenin eğitim sistemindeki aksaklıklar nedeniyle şartların gerektirdiği yönde bir öğretim yaptığını dile getirdiği ve bu durumun bazı kültürel faktörlerden ve alışkanlıklardan kaynaklandığını ifade ettiği gözlenmiştir. Bu noktada öğretmen epistemolojilerinin geliştirilmesi ve belirtilen bazı ön yargıların ortadan kaldırılması amacıyla çalışmanın sonunda bazı önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Alan-bağımsız epistemolojik inanç, alan-bağımlı epistemolojik inanç, sosyobilimsel konular, Fen Bilimleri öğretmenleri, çoklu durum çalıĢması