Fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynakları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Tokat ili örneği

Bu araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynakları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmadanicel araştırma yöntemi benimsenerek,betimsel tarama modelinde karşılaştırma türü ilişkisel tarama yönetimi kullanılmıştır. Araştırmanın ulaşılabilir evrenini 2018-2019 eğitim-öğretim yılı güz yarıyılında Tokatİli Merkez, Artova, Erbaa, Turhal, Pazar ve Zile ilçelerinde bulunan devlet okullarında görev yapan 155 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarakTschannen-Moran ve Woolfolk (1998) tarafından geliştirilen ve Çapa, Çakıroğlu ve Sarıkaya (2005) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Öğretmen Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği" ileKieffer ve Henson (2000) tarafından geliştirilen ve Çapa-Aydın, Uzuntiryaki-Kondakçı, Temli ve Tarkın (2013) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Öz-Yeterlik Kaynakları Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde; "Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmen öz-yeterlik inançları ve öz-yeterlik kaynakları ne düzeydedir?" sorularını yanıtlamak için aritmetik ortalama, standart sapma, en düşük ve en yüksek değerleri içeren betimsel istatistiklerkullanılmıştır."Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmen öz-yeterlik inançları ve öz-yeterlik kaynakları arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?" araştırma sorusunu yanıtlamak için Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayıları hesaplanmıştır."Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmen öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynakları cinsiyete göre farklılık göstermekte midir?" sorularını yanıtlamak için bağımsız örneklemler t-testi uygulanmıştır.Son olarak, "Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmen öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynakları kıdeme göre farklılık göstermekte midir?" araştırma sorusunu yanıtlamak için tek yönlü varyans analizi (one-wayANOVA) yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançlarının ölçeğinin tüm alt boyutları için (öğrenci katılımı, öğretim stratejisi ve sınıf yönetimi) çok yeterli düzeyde olduğu ortaya çıkmıştır. Fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik kaynakları için ise doğrudan yaşantı ile sözel iknaboyutları genellikle doğru, dolaylı yaşantı boyutu çoğunlukla doğruve fizyolojik ve duygusal durum boyutu ise ara sıra doğrudüzeyinde bulunmuştur. Fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançlarının alt boyutları ile öz-yeterlik kaynaklarının alt boyutları arasındaki ilişki incelendiğinde; en yüksek ilişki öğretim stratejisi ile doğrudan yaşantı boyutları arasında bulunurken, en düşük ilişki öğretim stratejisi ile fizyolojik ve duygusal durumboyutları arasındaçıkmıştır. Öğretmen Öz-Yeterlik İnancı Ölçeği"nin alt boyutları arasındaki ilişkisi incelendiğinde; en yüksek ilişki öğretim stratejisi ile öğrenci katılımı arasında bulunurken, en düşük ilişki sınıf yönetimi ile öğrenci katılımı arasındabulunmuştur. Son olarak "Öz-Yeterlik Kaynakları Ölçeği"nin alt boyutları arasındaki ilişki incelendiğinde; en yüksek ilişki sözel ikna ile dolaylı yaşantı arasında bulunurken, en düşük ilişki fizyolojik ve duygusal durum ile doğrudan yaşantı boyutları arasında bulunmuştur. Fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynaklarının cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını test etmek için yapılan bağımsız örneklemler t-testi sonucunda kadınlar ile erkekler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Benzer şekilde fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmen öz-yeterlik inançları ile öz yeterlik kaynaklarının kıdeme göre farklılaşıp farklılaşmadığını bulmak için yapılan tek yönlü varyansanalizi (one-wayANOVA) sonucunda kıdeme göre istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı ortaya çıkmıştır. Araştırma sonucunda fen bilimleri öğretmenlerinin öz-yeterlik inançları ile öz-yeterlik kaynakları arasındaki ilişkicinsiyet ve kıdeme göre incelendiğinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu sonucun daha detaylı incelenmesi için farklı cinsiyet ve kıdeme sahip öğretmenlerle nitel araştırma yöntemi kullanılarak daha ayrıntılı bir inceleme yapılabilir. Ayrıca araştırmanın kapsamı Tokat ili ile sınırlı kalmayıp Karadeniz bölgesindeki ortaokullarda görev yapan fen bilimleri öğretmenlerineulaşılarak araştırmanın bulguları karşılaştırılabilir. Anahtar Kelimeler:Fen eğitimi, öğretmen eğitimi, öz-yeterlik inancı, öz-yeterlik kaynakları