Fen eğitiminde rehberli sorgulamaya dayalı öğrenmenin etkisi

Araştırmanın amacı, rehberli sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımının (RSDÖY) öğrencilerin akademik başarı, sorgulamaya yönelik tutum ve öz yeterlilik algı düzeyleri üzerindeki etkisini tespit etmektir. RSDÖY, öğretmenin öğrenciye problemi verdiği ve gerekli materyalleri temin ettiği bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımda çözüme ulaşmak ve bunun için gerekli süreci belirlemek öğrenciye bırakılır. Rehber olan öğretmen, hipotezlerin doğruluğunu ve problem çözme sürecini kolaylaştıran tartışmalar yapılmasına olanak sağlar. Öğrenci önceki bilgilerini kullanarak kendi sorularını ve yeni kavramları oluşturur. Böylece öğrencilerde merak uyandırarak motivasyonları artırılmış olur. Araştırmanın bağımsız değişkeni rehberli sorgulamaya dayalı öğrenme yaklaşımı, bağımlı değişkeni ise öğrencilerin akademik başarıları, sorgulamaya yönelik tutum ve sorgulamaya yönelik öz yeterlilik algı düzeyleridir. Fen eğitiminde rehberli sorgulamaya dayalı öğrenmenin etkisinin belirlenmeye çalışıldığı araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırma örneklemini Amasya ilinde bir ortaokulda öğrenim gören 5. Sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmada biri deney (N=20) diğeri kontrol grubu (N=19) olmak üzere iki grup belirlenmiştir. Araştırmada uygulama için fen öğretim programındaki 5. Sınıf "Maddenin Değişimi" ünitesi seçilmiştir. Uygulama 5 hafta (20 ders saati) sürmüştür. Deney grubundaki öğrencilere rehberli sorgulamaya yönelik geliştirilen etkinliklerle birlikte öğretim yapılmıştır. Etkinlikler öğrencilerin sorgulama becerilerini ön plana çıkaracak şekilde soru sorma, hipotez kurma, buna yönelik deneyler yapma ve bunları uygulamayı amaçlayacak şekilde geliştirilmiştir. Geliştirilen etkinliklerin aşamaları; başlangıç durumu (problemin olması), ilk sorgulamalar, problemin yazılması, tahminlerin yapılması veya hipotezlerin oluşturulması, yöntem seçimi, tahminlerin veya hipotezlerin sınanması, tahminlerle ilgili sonuçların karşılaştırılması ve sentez yazılması şeklindedir. Kontrol grubundaki öğrencilere ise yürürlükteki ders kitabındaki etkinlikleri içeren bir ders planı hazırlanarak öğretim yapılmıştır. Ön test ve son test olarak "Maddenin Değişimi Ünitesi Başarı Testi, Araştırma Sorgulamaya Dönük Tutum Ölçeği, Araştırma Sorgulamaya Yönelik Öz yeterlilik Algı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada verilerin analizinde başarı, tutum ve öz yeterlilik testi için önce bağımsız örneklem t testi sonra da eşli örneklem t testi yapılmış, karşılaştırmalar yapılarak tablo haline getirilmiştir. Ayrıca tutum ve öz yeterlilik testleri için ANCOVA analizi yapılmıştır. Elde edilen verilere göre uygulama öncesinde öğrencilerin başarı puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı belirlenmiştir. Başarı ön testinde deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin çoğunlukla ısı-sıcaklık ve maddenin ayırt edici özellikleri konusunda sıkıntı yaşadıkları ayrıca daha çok uygulama ve analiz seviyesindeki soruları cevaplamada güçlük çektikleri, maddenin hal değişimi ve ayırt edici özellikleri ile ilgili bilgi seviyesindeki sorularda başarılarının daha yüksek olduğu söylenebilir. Öğrencilerin ısı-sıcaklık ve maddenin ayırt edici özellikleri konularında güçlük çekmesi hazırbulunuşluk seviyelerinin düşük olmasından, soruların düzeylerinin yüksek olmasından ve bilgi seviyesindeki sorularında başarılarının yüksek olması da soru seviyelerinin düşük ve direkt bilgiyi ölçmeye yönelik olmasından kaynaklanıyor olabilir. Uygulama öncesinde tutum ve öz yeterlilik puanları arasında ise deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Bu da önceki fen öğretmenlerinin öğretiminde öğrencilerin araştırma sorgulama becerilerini ve tutumlarını olumlu yönde etkileyecek etkinlikler yaptığı söylenebilir. Uygulama yapıldıktan sonra ise öğrencilerin başarıları arasında deney grubu lehine anlamlı farklılık olduğu, tutum ve öz yeterlilik puanları arasında anlamlı farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Yapılan uygulama sonunda öğrencilerin başarı seviyelerinin arttığı belirlenmiştir. Başarı son testinde deney grubu öğrencileri tarafından en fazla doğru cevap verilen soru uygulama düzeyinde olan ve kavram yanılgılarının fazla olduğu ısı-sıcaklık konusuna ait sorudur. Kavram yanılgılarının çok fazla olduğu ısı-sıcaklık konusunda deney grubu öğrencilerinin bu başarıları öğretim sırasında yapılan etkinliklerden ve günlük hayatla ilişkili olarak verilen örneklerden kaynaklanıyor olabilir. Kontrol grubu tarafından en fazla doğru cevap verilen soru genleşme konusuna ait sorudur. Bu soruya deney grubundan 9 öğrenci doğru cevap verirken kontrol grubundan 13 öğrenci doğru cevap vermiştir. Genleşme konusuyla ilgili günlük hayatta çok fazla örnek olduğundan bu soruya iki grupta da öğrenciler daha fazla doğru cevap vermiş olabilir. Araştırma sonucunda sorgulamaya yönelik tutum ve öz yeterlilik algılarının ise değişmediği tespit edilmiştir. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin ön test sonuçlarına göre başarıları açısından iki grup arasında anlamlı fark olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle ortaokula yeni başlayan grupların homojen olarak oluşturulmasına dikkat edilmesi önerilebilir. Deney ve kontrol grubu öğrencilerinin başarı ön test sonuçlarına göre ısı-sıcaklık, maddenin ayırt edici özellikleri konusunda başarılarının düşük olduğu, uygulama ve analiz seviyesindeki sorularda başarısız olduğu, bilgi seviyesindeki sorularda başarılı oldukları sonucuna varılmıştır. Öğrencilere bu konulara yönelik günlük hayattan daha fazla örnek verilebilir ve üst seviyedeki sorular çözülebilir. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin araştırma sorgulamaya yönelik ön test tutum ve öz yeterlilik algı puanları arasında deney grubu lehine anlamlı fark olduğu sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin önceki öğretmenlerinin yaptıkları etkinliklerden etkilendikleri söylenebilir. Bunun için de bu beceri ve duyuşsal özelliklerin gelişmesi için öğrencilere ilkokulda da etkinliklerin yaptırılması önerilebilir. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin başarı son testlerinde başarıları açısından deney grubu lehine anlamlı fark olduğu sonucuna varılmıştır. Deney ve kontrol gruplarında yer alan öğrencilerin araştırma sorgulamaya yönelik son test tutum ve öz yeterlilik algı puanları arasında anlamlı fark olmadığı sonucuna varılmıştır. Tutum ve öz yeterlilik özelliklerinin değişmesi uzun bir süreç aldığı için yapılan etkinliklerin tüm üniteler de uygulanması önerilebilir.