Feodalizmin çözülüşü, kapitalizmin doğuşu: Brenner - Heller tartışması

Bu çalışma feodalizmin kapitalizme dönüşümü üzerine ana Marxist yaklaşımlar içerisindeki tartışmaları özetleme çabasıdır. Bu bağlamda teze göre konuya ilişkin iki ana yaklaşım vardır: İlk yaklaşım kapitalizme dönüşümün uluslararası ticaret ve değişimle bağlantılı olduğunu ileri süren yaklaşımdır. Bu teorilerin en önemli klasik liberal düşünür Adam Smith'in düşünceleri arasında bazı ortak noktalar vardır. Bu teori siyasal Marxizm olarak adlandırılabilir. Siyasal Marxizm geçiş sorununu liberal değerler ve kavramlara benzer biçimde açıklamaktadır. Buna göre kapitalizm gelişmiş özgür ve akılcı pazarlara özellikle emek pazarlarıyla birlikte doğmuştur. Bu teorinin en önde gelen ismi Brenner'a göre toprak sahipleri köylü üreticilerle sözleşmeler imzaladıklarında kapitalizm gelişti. Tez bu teorileri klasik Marxist bir bakış açısıyla eleştirmektedir. Bu eleştirel düşünceye göre devlet kapitalizme dönüşümde merkezi bir rol oynamıştır. Devlet her zaman kapitalist kurumları geliştirmek istemiştir. Feodalizmin kapitalizme dönüşümünde önemli kavramsal çerçeve, üretim ilişkileridir. Bu çerçevede, sınıf mücadeleleri de önemli rol oynamıştır. Feodalizm yeterli üretim veremediğinde krize girmiş; köylüler kentlere göç etmişlerdir. Ama bazı çitçiler çiftliklerde çiftçi olarak kalmışlardır. Bunlar daha zengin olmuşlar ve toprak sahiplerine karşı kentlerde ve kırsal kesimde çalışan işçilerle birlikte sınıf mücadelesi vermişlerdir. Bu feodalizmin çökmesi ve kapitalizmin doğuşunda en önemli nedendir.