Filistin ve Ürdün'de Hristiyan Arap aydınların Nahda sürecindeki rolü (1831–1948)

Bu çalışma, XIX. yüzyılın başlarında Arap dünyasında ortaya çıkan Nahda hareketinin Filistin ve Ürdün gibi merkez dışı bölgelerdeki seyrini ve bu süreçte Hristiyan Arap aydınların üstlendikleri rolü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nahda'nın genellikle Kahire, Beyrut ve Şam gibi merkezî odaklarla sınırlı bir hareket olarak ele alınmasına karşılık bu araştırma, söz konusu modernleşme sürecinin yerel dinamikler aracılığıyla nasıl çeşitlendiğini ve bölgesel ölçekte nasıl yeniden biçimlendiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmanın temel sorunsalı, Hristiyan Arap aydınların Nahda'ya yalnızca katılımcı değil, dönüştürücü aktörler olarak ne ölçüde müdahil olduklarını ortaya koymaktır. Bu bağlamda 1831–1948 yılları arasında Osmanlı'nın son dönemi, İngiliz mandaterliği ve Nekbe sonrası süreç dikkate alınarak eğitim kurumları, basın-yayın faaliyetleri ve edebî üretim alanlarında gerçekleştirilen girişimler tarihsel bağlamları içerisinde çok yönlü biçimde incelenmiştir. Araştırma, tarihsel yöntem temelinde kurgulanmış; dönemin süreli yayınları ile birlikte birincil ve ikincil kaynaklardan kapsamlı şekilde yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, Hristiyan Arap aydınların pedagojik vizyon, kültürel kimlik inşası, entelektüel üretim ve edebiyat alanındaki katkılarının, Nahda'nın yalnızca entelektüel bir uyanış değil, aynı zamanda sosyo-politik bir dönüşüm projesi olarak değerlendirilmesini gerekli kıldığını göstermektedir. Çalışma, Hristiyan Arap aydınları, Filistin ve Ürdün'de Nahda'nın bölgesel derinliğini şekillendiren, süreklilik kazandıran ve kültürel dönüşüm süreçlerine yön veren kurucu aktörler olarak konumlandırmaktadır.