Discourse and policies on Non-Muslim citizens: A comparative analysis of main political traditions in Turkey (1923-2012)

1927'de Türkiye nüfusunun % 2.5'unu oluşturan gayrimüslimler, azalarak bugünkü nüfus içinde % 0.14'e düşmüş durumdadır. Türkiye devleti tarafından açıkça dışlanan ve ayrımcılığa uğrayan bu kitleye yönelik hükümet politikaları zaman içinde değişikliğe uğramış mıdır? Bu çalışma, literatürde Türkiye'deki ana akım siyasi partilerin Türk ulusu tanımına iki yönden katkıda bulunmaktadır. Birincisi, Türkiye hükümet ve siyasi partilerinin gayrimüslimlere yönelik tutumlarını hem söylem hem de politika bazında inceleyen özgün bir tarihi analizdir. İkincisi, 1923'ten 2012'ye kadar olan bütün hükümetleri farklı Türk milliyetçilikleri bağlamında karşılaştırmalı olarak inceleyen bir çalışma niteliği taşımaktadır. Başbakanlık Devlet Arşivleri, TBMM tutanakları ve kapsamlı bir gazete taramasına dayanan bu özgün empirik çalışma sonucunda, genel olarak Türkiye'deki muhafazakar merkez-sağ partilerin milliyetçi-laik Kemalist partilere kıyasla gayrimüslimlere yönelik daha kapsayıcı bir Türklük anlayışı sergilediği görülmektedir. Bunun yanında, dini kimliklerin dahil edilme/dışlanma açısından devamlı olarak belirgin bir kıstas olduğu bulunmuştur. Bu tez, diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye örnekleminde de milliyetçiliğin bağlamsal, çok yönlü, değişken ve çeşitlilik gösteren bir olgu olduğunu ortaya koymuştur. Milliyetçiliğin bir politik hegemonya mücadelesi olduğu; aktörlerin genelde egemen zihniyetin dili ve alışkanlıklarını büyük ölçüde kullanarak yalnızca sınırlı bir karşı çıkış sergileyebildiği ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma, AKP hükümeti döneminde gayrimüslimlerin Türk ulusuna bütünüyle dahil edilme sürecinde beş önemli sorun saptamaktadır: reformların şartlı ve kısıtlı oluşu; mütekabiliyet yaklaşımının sürdürülmesi; cemaat bazlı temsil; global prestij kaygısı ve faydacılık; Kemalist milliyetçiliğe alternatif yeni Osmanlıcılık ve İslamcı milliyetçiliğin içkin sorunları.