Görsel-uzamsal zekaya göre zihinde canlandırmanın ilköğretim görsel sanatlar dersi kapsamında incelenmesi

Görsel-uzamsal zeka; bireyin çevresini görme duyusu ile gözlemlemesi, algılaması ve değerlendirmesi sonucunda elde edilen uzaysal ve görsel düşünceleri resimler, şekiller ve imgelerle yansıtabilme yeteneğidir. Bu bağlamda araştırmada amaç; görsel olanın ve uzamın ne olduğunun sorgulanması, görsel-uzamsal zekanın Gardner' ın kuramındaki tanımı, kişideki özellikleri, geliştirilebilir olup olmadığı, uzamın yaratıcı düşünme, hayalden çizim yapma, iki ve üç boyutlu tasarımlardaki ifade becerileri ile olan ilişkisini incelemektir. Araştırma İzmir İli Karabağlar ilçesinde yer alan Fevzi Çakmak Ortaokulu'nda öğrenim görmekte olan 6. Sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Ön test-son test deney ve kontrol gruplu yarı deneysel desen ile yapılan araştırmada 10 deney 10 kontrol grubu öğrencisi yer almaktadır. Araştırmada veri toplamada ilgili literatür taraması, veri toplama araçları; Uzamsal Görselleştirme Testi, Zihinsel Döndürme Testi ve gözlem formu kullanılmıştır. Altı hafta süren uygulamada, Görsel Sanatlar Dersi Eğitim Programı'nda yer alan Perspektif konusu, deney grubu öğrencileri ile Çoklu Zeka Kuramı çerçevesinde; kontrol grubu öğrencileri ile mevcut öğretim yöntemleri esas alınarak yapılmıştır. Öğrencilerin birbirleri ile denk olup olmadıkları başlangıçta yapılan ön testin t-testi analizine tabi tutulması ile belirlenmiştir. Çoklu zeka kuramına dayanan etkinliklerin uygulandığı deney grubu öğrencileri ile mevcut öğretim yöntemlerinin uygulandığı kontrol grubu öğrencilerinin ön test- son test zihinsel döndürme ve uzamsal görselleştirme testleri 0.05 anlamlılık düzeyi esas alınarak MATLAB 2020a analiz programı ile analiz edilmiştir. Altı haftalık uygulama sürecinde gözlem formu ile öğrencilerin gelişimi takip edilmiştir. Uygulamanın son haftasında araştırmacı tarafından hazırlanan çizim yönergesi deney ve kontrol grubu öğrencileri ile paylaşılmıştır. Yapılan tek kaçış noktalı perspektif çiziminde deney grubu öğrencilerinin yönergeye daha uygun çizimler gerçekleştirdikleri görülmekte, ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin iki ve üç boyutlu tasarımlarda zihinsel döndürme ve uzamsal görselleştirme becerisine olumlu yönde katkısı olduğunu göstermektedir. ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin kullanıldığı deney grubu öğrencilerinin uzamsal görselleştirme ön test-son test ortalaması 3,3 iken kontrol grubu öğrencilerinin ön test-son test ortalaması 0,2 olarak tespit edilmiştir. ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin öğrencilerde uzamsal görselleştirme becerilerine olumlu yönde etkisi olduğu görülmektedir. Zihinsel döndürme ön test-son test ortalaması deney grubunda 5,4 iken kontrol grubu öğrencilerinde 3,7 olarak elde edilmiştir. ÇZK'ya dayalı öğretim yönteminin öğrencilerde zihinsel görselleştirme becerilerine olumlu yönde etkisi olduğunu ancak istatistiki olarak anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçları göz önüne alındığında Çoklu Zeka Kuramı'nın başarıyı, öğrencilerde iki ve üç boyutlu tasarım yapma becerilerini, uzamsal düşünme kabiliyetlerini artırdığı görülmektedir. Bu nedenle Görsel Sanatlar öğretmenlerinin etkinlik hazırlama sürecinde öğrencilerin bireysel farklılıklara ve farklı zeka alanlarına sahip oldukları, görsel uzamsal zekanın geliştirilebilir olduğu düşünülerek planlama yapmaları önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Görsel uzamsal zeka, zihinde canlandırma, Howard Gardner çoklu zeka kuramı, görsel sanatlar eğitimi.