Gümüşhane il merkezinde evde yaşayan yaşlılarda yeti yitimi ve aleksitimi

1. ÖZET Yaşlılık döneminde yeti yitimi ve aleksitimi kişilerin sağlık ve sosyal durumlarına etkili olabilen önemli kavramlardır. Bu çalışmada Gümüşhane İl Merkezinde evde yaşayan yaşlıların yeti yitimi ve aleksitimi özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Kesitsel tipte olan bu araştırma, Gümüşhane İl Merkezinde bulunan 14 aile hekimliği birimine kayıtlı nüfustan sistematik örnekleme ile seçilen 450 yaşlının (65 yaş ve üzeri) 437'sine ulaşılarak yapılmıştır. Örnekleme alınan yaşlılara içerisinde Kısa Yeti yitimi Anketi (KYA) ve Toronto Aleksitimi Ölçeği-20 (TAÖ-20)'ninde yer aldığı bir anket yüz yüze görüşme ile uygulanmıştır. Sonuçlar istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamına alınan yaşlıların yaş ortalaması 74.32±7.15 olup, %63.4'ü kadın, %36.6'sı erkektir. Yaşlıların KYA puan ortalaması 10.25±5.03, TAÖ-20 puan ortalaması ise 49.28±9.58'dir. Yaşlıların %86'sında çeşitli derecelerde yeti yitimi saptanmıştır. Kadın olmanın, dul/boşanmış olmanın, düşük eğitim düzeyine sahip olmanın, herhangi bir ruhsal sorun yaşamanın, mobilizasyonda kısıtlılık artışının, egzersiz yapmamanın, genel-fiziksel-zihinsel-duygusal ve sosyal sağlık düzeylerinde kötü sağlık algısına sahip olmanın hem KYA, hem de TAÖ-20 puan ortalamasını arttırdığı saptanmıştır (p<0.05). Hayatı boyunca herhangi bir şiddet türüne maruz kalmış olanların şiddet görmeyenlere, aile içinde kendini ifade edemeyenlerin ya da kısmen ifade edenlerin böyle bir sorun yaşamayanlara göre aleksitimi toplam puanları daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). KYA ile TAÖ-20, TAÖ-1 ve TAÖ-2 puanları arasında pozitif yönlü zayıf korelasyon belirlenmiştir (p=0.000). Sonuç olarak; araştırmadaki yaşlıların yeti yitimi puanı ölçek ortalamasına yakın, aleksitimi puanı ise ölçek ortalamasının altında olarak değerlendirilmiştir. Yaşlılarda yeti yitimi ve aleksitimiyi etkileyen faktörlere yönelik iyileştirici yönde çalışmalar planlanmalı ve uygulanmalıdır. Anahtar Kelimeler: Yaşlılık, Yeti yitimi, Aleksitimia