Hacettepe Üniversitesi'nde lisansüstü düzeyinde eğitim gören öğrencilerin COVİD-19 pandemisi döneminde sosyal mesafe önlemlerine uyumları ve belirleyicilerinin yapısal eşitlik modeli ile değerlendirilmesi

Bu araştırma Hacettepe Üniversitesi'ne bağlı enstitülerde Ağustos-Kasım 2021 aylarında öğrenim görmekte olan 361 lisansüstü öğrencisiyle çevrimiçi bir veri toplama formu aracılığıyla yürütülmüştür. Bu araştırmada Korunmaya Güdülenme Teorisi (KGT) üzerinden geliştirilen kavramsal çerçeve doğrultusunda katılımcıların COVID-19 pandemisi döneminde sosyal mesafeye uyum düzeyleri ve bunun belirleyicileri araştırılmıştır. Katılımcıların %68,7'si kadındır; yaşlarının ortalama değeri 30,8±6,5 olup yaş aralığı 22-61 arasında değişmektedir. Katılımcılar arasından 50 kişinin (%13,9) en az bir kronik hastalığı bulunmaktadır. Katılımcıların %16,7'si (60 kişi) en az bir kez COVID-19 geçirmiş; %81,1'i (293 kişi) araştırma verisinin toplandığı dönem için önerilen en az iki COVID-19 aşısı yaptırmıştır. Katılımcıların COVID-19 Döneminde Sosyal Mesafe Ölçeği'nden aldıkları toplam puan ortalaması 14,32,9 olup alınan puanlar 4-20 arasında değişmektedir. Bu ölçekten alınan puanlar; daha ileri yaş gruplarında (p<0,001), kadınlarda (p=0,041), riskli bir bireyle aynı hanede yaşayanlarda (p=0,034), doktora eğitimi almakta olanlarda (p=0,034), en az bir kronik hastalığı bulunanlarda (p=0,005) ve düzenli ilaç kullananlarda (p=0,003) aynı kategorideki diğer gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksektir. Yapısal eşitlik modellemesi sonucu iyi uyuma sahip bir model elde edilmiştir (RMSEA=0,027; SRMR=0,037; CFI=0,99; NFI=0,97; AGFI=0,98). Buna göre yaşa göre kontrol sağlandığında sosyal mesafe önlemlerine uyum davranışını doğrudan yordayan değişkenler cinsiyet, güncel bilgileri takip etme sıklığı ve en az bir kronik hastalığa sahip olma durumudur. Kadınlarda uyumun 0,19 puan daha düşük olduğu saptanmıştır (-,19; SH=,058; t=-3,29). Güncel bilgileri takip etme sıklığındaki bir birim artış ise uyumda 0,15 puan artışa neden olmaktadır (0,15; SH=0,056; t=2,65). En az bir kronik hastalığa sahip olma durumu uyumu 0,12 puan artırmaktadır (0,12; SH=0,057; t=2,16). En az bir kez COVID-19 geçirmiş olma durumu ise güncel bilgileri takip etme sıklığı üzerinden sosyal mesafeye uyum ile ilişkilidir. Algılanan yeterlilik (-0,064; SH=0,59; t=-1,08) ve algılanan tehdit (0,032; SH=0,059; t=0,54) ile uyum arasında anlamlı bir ilişki olmadığı belirlenmiştir. Sağlık yöneticileri, sosyal mesafe önlemlerine uyum davranışlarını iyileştirmek için müdahaleler geliştirirken, KGT'nin ana yapılarını, hitap edecekleri kitlenin sosyodemografik özelliklerini dikkatli şekilde göz önünde bulundurmalı; farklı grupların uyumunu teşvik etmek için farklı stratejiler geliştirmelidir. Bu çalışmada, lisansüstü eğitimlerine devam eden nüfus grubunda kadınlara, kronik hastalığı olanlara ve güncel bilgileri takip etme sıklıkları düşük olanlara odaklanılması önerilmektedir.