Hadis edebiyatında câmi' türü kaynaklar ve câmi' kavramının sorunları (Hicri I-IV. Asır)

Bu çalışmada, hicri ilk dört asırda telif edilen hadis kaynaklarının adı olarak kullanılan Câmi' sözcüğü ele alınmıştır. Tezin birinci bölümünde Câmi' ismi ile telif edilen eserler ve isimleri Câmi' olmadığı halde Câmi' olarak kabul edilen eserler incelenmiştir. İsim-müsemma uyumları ve sorunları tespit edilmiştir. İkinci bölümde, söz konusu kaynaklar tam anlamıyla bir muhteva analizine ve karşılaştırılmasına tabi tutulmuştur. Bu analiz sonucunda ortaya çıkan fotoğraf, aynı ismi taşıyan eserlerin farklılıklarını ve benzerliklerini göstermektedir. Üçüncü bölümde ise tezin ana konusu olan Câmi' kavramının sorunları tespit edilmiş ve çözüm önerisi olarak da yeni bir Câmi' tanımı yapılmıştır. Mütekaddimûn ve müteahhirun dönemlerinde sıklıkla kullanılmasına karşılık herhangi bir Câmi' tanımının yapılmadığı görülmüştür. İlk tanımlar çağdaş dönem ile başlamış Abdülazîz ed-Dihlevî'nin Ujalah al Nafiah adlı eserinde yaptığı tanım ile bugünkü konumuna gelmiştir. Abdülazîz ed-Dihlevî'ye ait olduğunu tespit ettiğimiz genel kabul gören bu tanımın en belirgin özelliği Câmi' kavramı ile karşılanacak bir hadis kaynağının; âkaid, ahkâm, rikâk, yeme, içme, sefer, kıyam, ku'ûd âdâbı, tefsîr, tarih, siyer, fiten, menâkıb ve mesâlib gibi sekiz ana kitâbı ihtiva etmesi gerektiğidir. Biz bu çalışma ile söz konusu tanımın hatalı olduğunu gösterdiğimiz gibi önerdiğimiz tanım ile de Câmi' kavramının doğru bir tanımını yapmış olduk. Tanımımız "cins", "tür/nev'" ve "cüz" olmak üzere üç karşılığa sahiptir.