Halit Ziya Uşaklıgil romanlarında aidiyet ve kimlik

Edebiyatımızda Batılı tarzda ilk başarılı romanların yazılması ve türün teknik özelliklerinin gerçek anlamda belirginleşmesi Halit Ziya Uşaklıgil ile başlamıştır. Bu çalışmada Halit Ziya Uşaklıgil'in romanlarını aidiyet ve kimlik bağlamında inceleyerek belirlediğimiz aidiyet ve kimlik başlıklarından hareketle bu kavramların romanlardaki izleri tespit edilmiştir. Halit Ziya'nın romanlarında düşünce ve davranışlardan hareketle kahramanların millî aidiyet duygusundan uzaklaştıklarını görmekteyiz. Romanlarda dinî göstergelerin az olması, birkaç kişi dışında kahramanların dinî anlamda davranışlar sergilememeleri karakterlerin dinî aidiyetinin kırıldığını göstermektedir. Mesleki aidiyet duygusundan uzak, mesleklerinden bağımsız olan kadın ve erkek tipolojisinde cinsiyet yönüyle aidiyet duygusu da cinselliği ön palana çıkaran davranışların yoğunluğu ile verilmiştir. Ancak kişilerin cinsel rollerinde herhangi bir sapma görülmez, aşırı uçlardaki cinsiyet kimliklerine de rastlanmaz. Halit Ziya'nın roman kişileri, Batı kültürünün etkisiyle millî kimliklerinden uzaklaşmış, kadın-erkek ilişkileri yönüyle yozlaşmış bir ahlaki kimliğe sahip karakterlerdir. Birkaç yaşlı kadın dışında dinî kimliğinden soyutlanmış kahramanların bazıları idealize edilmiş meslekleri bazıları da mevcut şartların yönlendirdiği meslekleri tercih etmişlerdir. Cinsiyet açısından farklı tipolojiler oluşturan kadın ve erkekler daha çok Batılı hayat tarzını benimsemiş kimliklerdir. Bu nedenle Halit Ziya'nın romanlarında Batılı unsurlara, düşüncelere ve davranış şekillerine sıklıkla yer verilmiştir.