Halk kahramanının dönüşümü: Şaban'dan Recep İvedik'e

Bu tez, birbirlerinden çok farklı ama bir o kadar da benzer bir ilişkiye sahip olan Şaban ve Recep İvedik tiplemelerini seyircilerinin ne şekilde alımladığını, bu bağlamda 'halk kahramanı' olarak anılan iki tiplemenin Şaban'dan Recep İvedik'e olan dönüşümünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Seyircinin Şaban ve Recep İvedik tiplemeleriyle ne şekilde uzlaşıp ne şekilde çatıştığı ve Şaban ve Recep İvedik seyircileri için tiplemelerin sosyo- ekonomik ve kültürel açılardan ne gibi benzerlik ve farklılıklarının olduğu bulgulanmaya çalışılmıştır. Popüler kültür ürünleri olarak ele alınan Şaban ve Recep İvedik, halk tarafından oldukça sevilen iki tiplemedir. Seyircinin Şaban'a duyduğu sevgi ve bağlılığının ve Recep İvedik'e olan ilgisinin nedenlerini öğrenme isteği, bu araştırmanın itici gücünü oluşturmaktadır. Çalışma, kültürel çalışmalar geleneği özelinde alımlama araştırmalarına dayandırılmış, seyirciler aktif bir konumda ele alınmıştır. Çalışmada veri toplama yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme ve yapılandırılmamış gözlem teknikleri kullanılmıştır. Görüşmeler, 20-65 yaş arası, toplumun farklı kesimlerinden, farklı meslek ve eğitim gruplarından kadın ve erkek, filmleri tercihen seyretmiş 28 gönüllü katılımcıyla 1- 15 Mart 2019 tarihleri arasında yapılmıştır. Katılımcılar, ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Seyircilerin alımlama süreçlerinde, koşulların etkisi ve seyircinin tepkisi çift taraflı bir süreç olarak ele alınmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler betimsel bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Çalışmada, seyircilerin farklı sosyal statülere sahip olmalarının alımlama süreçlerinde farklılıklar yaratsa da öz itibariyle birbirlerine yakın anlamlandırmalara ulaştıkları bulgulanmıştır. Yapılan kuramsal araştırmalar ve görüşmeler sonrasında, Şaban'dan Recep İvedik'e olan dönüşümün toplumsal koşullar çerçevesinde şekillendiği sonucu elde edilmiştir. Şaban ve Recep İvedik'in seyircilerinin toplumsal, kültürel ve sosyal ihtiyaçlarını karşılaması; tiplemelere duyulan sevginin ve yüksek izlenme rakamlarının nedenlerini ortaya koymaktadır.