Hematopoietik kök hücre nakli yapılan hastalarda beslenme durumunun değerlendirilmesi ve beslenmenin nakil ile ilişkili parametrelere etkisinin incelenmesi

Bu çalışmada hematopoietik kök hücre nakli yapılan hastalarda, yüksek doz kemoterapi ve kök hücre naklinin hastaların enerji ve besin ögesi alımı, antropometrik ölçüm ve azot dengesine etkisi araştırılmıştır. Çalışmaya Gülhane Askeri Tıp Akademisi Tıbbi Onkoloji ve Hematoloji Kliniklerine Mart 2014-Nisan 2016 tarihleri arasında başvuran, hematopoietik kök hücre nakli yapılması uygun görülen çalışma kriterlerini sağlayan hastalar alınmıştır. Çalışmada 44 hasta bulunmaktadır. Hastalar yüksek doz kemoterapi öncesi, reinfüzyon, engraftment ve tedavi sonrası dönemlerde takip edilmiş ve değerlendirilmişlerdir. Hastalardan besin tüketim kaydı, saat bazında fiziksel aktivite kaydı, antropometrik ölçüm, azot dengesi ve kan biyokimya ölçümleri alınmıştır. Verilerin değerlendirmesinde tüm hasta ve alt grup hasta (solid/hematolojik, allojeneik kök hücre nakli/otolog kök hücre nakli, kemoterapi/kemoterapi+TBI) analizleri yapılmıştır. Hastalara yüksek enerji proteinli beslenme planı yapılmış ve günlük besin tüketimleri takip edilmiştir. Besin alımları azalan hastalara beslenme destek tedavileri başlanmıştır. Hastaların özellikle reinfüzyon döneminde bulantı ve engraftment döneminde mukozit semptomları artmıştır. Engraftment döneminde beslenme destek tedavisi alan hasta oranı artmıştır. Hastaların kemoterapi öncesi döneme göre reinfüzyon ve özellikle engraftment döneminde enerji, protein ve birçok besin ögesi alımları anlamlı olarak azalmıştır (p<0,05). Tedavi sonrası dönemde hastaların enerji ve protein alımları artış göstermekle birlikte, kemoterapi öncesi döneme göre yine anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Alt gruplarda tedavi sonrası dönemde hematolojik kanser, allojeneik kök hücre nakli ve kemoterapi+TBI alan hastaların enerji, protein ve diğer besin ögesi alımları anlamlı olarak düşük bulunmuştur. Reinfüzyon, engraftment ve tedavi sonrası dönemde erkek hastaların vücut ağırlığı, beden kütle indeksi ve birçok antropometrik ölçümleri, kas kütlesi ve el kavrama gücü ölçümleri kemoterapi öncesine göre anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Bu azalma en fazla engraftment döneminde olmuştur. Kadın hastaların vücut ağırlığı ve beden kütle indeksi ölçümleri tedavi sonrası dönemde anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Erkek hastalarda tedavi sonrası dönemde vücut ağırlığı, solid kanserli hastalara göre hematolojik kanserli hastalarda, otolog kök hücre nakli hastalarına göre allojeneik kök hücre nakli hastalarında ve kemoterapi hastalarına göre kemoterapi+TBI hastalarında anlamlı olarak düşük bulunmuştur (p<0,05). Hastalarda negatif enerji dengesi gelişmiş ve idrarla azot atımı da en fazla reinfüzyon döneminde gerçekleşmiştir. Bununla beraber, özellikle engraftment döneminde besin alımı azalan hastalara yapılan beslenme desteğinin, daha fazla azot kaybı olmasını engellediği ve enerji, protein alımını tamamladığı değerlendirilmiştir. Tedavi sürecinde hematolojik kanserli, allojeneik kök hücre nakli yapılan ve kemoterapi+TBI alan hastaların besin ve besin ögesi alımları daha olumsuz etkilenmiş; ağırlık ve vücut kas kütle kaybı daha fazla olmuştur. Bu durum allojenik kök hücre nakli ve kemoterapi+TBI'ın daha fazla komplikayona yol açan, besin ve besin ögesi alımını daha çok olumsuz etkileyen, katabolik etkileri ve toksitesi yüksek tedaviler olmasından kaynaklanabilir. Anahtar Kelimeler: Hematopoietik Kök Hücre Nakli, Beslenme Durumu, Antropometrik Ölçüm, Vücut Bileşimi, Azot Dengesi.