Hz. Ömer Döneminde Güneydoğu Anadolu'daki fetih hareketleri

El-Cezîre, Dicle ile Fırat nehirleri arasında, köklü bir geçmişe sahip olan bölgeye verilen addır. Fırat ve Dicle arasındaki kısıma Grek kaynaklarında Mezopotamya denilmiş, Araplar ise bölgeyi ikiye ayırarak güneyine Sevad veya Irak, kezeyine de Cezîre adını vermişlerdir. Yani Cezîre, Yukarı Mezopotamya'yı ifade etmektedir. Bu bölgeye İslam'dan önce sırasıyla Babilliler, Asurlular, Hititler, Persler, Büyük İskender, Selefkiler, Romalılar, Bizans ve Sasaniler hâkim olmuştur. Suriye ve Irak'ı fetheden Müslüman Arapların amacı artık bu bölgeyi ele geçirmektir. Bu amaçla Hz. Ömer, el-Cezîre bölgesinde yer alan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin fethini Iyad b. Ganem'e havale eder. Iyad b. Ganem, Halid b. Velid'le beraber bölgede pek çok şehri ve önemli kaleleri ele geçirir. Böylece adı geçen yer, genel olarak savaşsız bir şekilde İslâm hâkimiyeti altına alınmış olur. Buradaki genişleme o zamanki iki büyük devlet Bizans ve İran imparatorluğunun aleyhine olmuştur. Ayrıca İslâm Dini buradaki halk arasında zorlama olmadan yayılma imkânı bulmuştur.Anahtar Kelimeler: el-Cezîre, Dicle, Fırat, Mezopotamya, Güneydoğu Anadolu, Iyad b. Ganem, Halid b. Velid, İslâm