İbrahim Öktem İlköğretim Okulu koruma projesi

Tez kapsamında, İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, Recep Peker -Çamlıbel Mektep ve Raşitpaşa Sokak kesişiminde bulunan, 98 pafta, 1100 ada, 2 parsele kayıtlı, İbrahim Öktem İlköğretim Okulu tarihi incelenmiştir. Bu çalışmada; Tanzimat Dönemi'nden, Cumhuriyet Dönemi'ne kadar Türkiye'deki eğitim kurumları incelenmiş, yapının tarihi ve mimari özellikleri araştırılarak, yapının mevcut durumu ayrıntılı olarak belgelenmiştir. Çeşitli yazılı ve sözlü kaynak araştırmaları, geçmiş dönem belgeleri, yapıdaki veriler göz önünde bulundurularak yapının restitüsyonu hazırlanmış, önerilen koruma projesi ışığında gerekli müdahaleler yapılarak yapının varlığını sürdürebilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanmıştır. Yapıldığı yıldan günümüze kadar pek çok farklı eğitim kurumu tarafından kullanılan yapıya ait vakfiyede verilen bilgiye göre, ilk yapılış amacının rüştiye mektebi olduğu düşünülmektedir. 1946 tarihli kadastro kayıtlarına göre, yapının orta okul olarak kullanıldığı bilgisine varılmaktadır. Türkiye Maarif Tarihi kitabının, 5. cildinde yer alan bilgilere göre de Kadıköy 1 Nolu Ortakulu olduğu bilgisi doğrulanmaktadır. 1983 yılında onarımdan geçirilen binaya eski Milli Eğitim bakanlarından Dr. İbrahim Öktem'in adı verilmiştir ve hala İbrahim Öktem İlköğretim Okulu olarak hizmet vermektedir.Dönemin mimari özellikleri baz alınarak inşa edilen okul binası, 3 katlı kagir bir yapıdır. Pek çok kez onarımdan geçen binada, en son onarım 1994'te yapılmıştır. Yapı, kaynaklarda genellikle yolun karşı tarafındaki aynı dönemde yapılan diğer yapı ile birlikte tanımlanmaktadır. Bu iki okul, Kızıltoprak'ta köşkü, camisi ve ilk mektebi bulunan Maarif Nazırı Zühtü Paşa tarafından yaptırılmıştır. Yapılan incelemelerde yapının mimarı ile ilgili herhangi bir bilgiye rastlanmamıştır. Dönemin şartları gereği kız ve erkek öğrencilerin ayrı okullarda okuması sebebiyle okul, kız öğrenciler için ayrılarak 1897-1898 öğretim yılında "Kuşdili İnas Rüştiyesi" adıyla öğretime açılmıştır. Şimdiki adı İstanbul Anadolu Lisesi olan (diğer bina) ise aynı yıllarda Erkek Rüşdiyesi'dir. 1911'de dönemin Maarif Nazırı Emrullah Efendi'nin girişimi neticesinde okul "Kadıköy Numune Rüştiyesi" adını almıştır. 1908 Meşrutiyeti'nin ilanından sonra bu okullara Numune Mektebi ismi verilmiş, 1. Dünya Savaşı sırasında Yel Değirmeni'ndeki Sainte Euphemie (günümüzde Kemal Atatürk Anadolu Lisesi) adındaki yabancı okulun binasına taşınmıştır. Osmanlı Devleti 1. Dünya Savaşı'ndan mağlup çıkıp, Mondros Mütarekesi yapıldığı sırada, okul yeniden yer değiştirmiş, Ali Şamil Paşa - Rıdvan Paşa Köşkü (Erenköy Kız Lisesi)'ne taşınmıştır. 1919'da ilk binasına tekrar geri dönmüştür. 1919-1920 öğretim yılında ilkokul kısmı kapatılarak yalnız ortaokul sınıfları kalmıştır. 1920'de Kadıköy Sultanisi konumuna getirilen okulun Cumhuriyet'in ilanından sonra bu statüsünde bir değişiklik olmamıştır (Baş,2013). Tez çalışması, sekiz ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; çalışmanın amacı, kapsamı ve çalışma süresince faydalanılan çalışma yöntemleri anlatılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, Tanzimat Dönemi'nden sonra eğitim ve eğitim yapılarına değinilmiş, binanın yapıldığı ve kullanıldığı döneme ilişkin bilgi sahibi olunması hedeflenmiştir. Üçüncü bölümünde binanın konumu ve tarihi ve mülkiyeti ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Dördüncü bölümde, İbrahim Öktem İlkokulu binasının mevcut durumuna ilişkin ayrıntılı tanımı yapılmıştır. Yapının mimari özelllikleri, sırasıyla; plan özellikleri, cephe özellikleri, yapım tekniği, strüktür ve malzeme özellikleri (duvarlar, döşemeler, örtü sistemi, ahşap elemanlar, kapı ve pencereler), yapıda tespit edilen bozulmalar ve nedenleri (doğal etkenlerden kaynaklanan bozulmalar, bakımsızlık ve yanlış müdahaleden kaynaklanan bozulmalar) incelenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde,binanın restitüsyonuna yer verilmiştir. Bu kapsamda yapının farklı dönemlerine tarihlenen ekleri ve onarımlarına değinilmiş, kronolojik bir analiz yapılmıştır. Sonrasında, restitüsyon kararlarına veri oluşturan bilgi ve belgeler incelenmiştir. Altıncı bölümde, binanın restorasyon projesi ele alınmıştır. Proje kapsamında yapının onarımı ve korunmasına ilişkin müdahaleler ve fonksiyonuna yönelik iyileştirme önerileri anlatılmıştır. Yedinci bölümde, kullanımına ilişkin önerilerde bulunulmuş, özgün işlevinin korunması ve devam ettirilmesi gerekliliği üzerinde durulmuştur. Çalışmanın sonuç bölümünde yapılan araştırmalar, analitik belgeleme çalışmaları, literatür araştırmaları doğrultusunda elde edilen veriler ışığında bir değerlendirme yapılarak, yapının korunması, yaşatılması için öneriler açıklanmıştı.