İhvan-ı Müslimin hareketi ve mısır siyasetine etkisi (1928-2015)

Akdeniz, Afrika ve dünya enerji yataklarının önemli bir kısmının yer aldığı Mezopotamya jeopolitiğine yakınlığı ile birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Mısır, gerek küresel güçlerin etkisi gerekse de iç siyasi yapısındaki hareketlilik nedeniyle istikrarın baskı ile sağlanabildiği bir ülke hâline gelmiştir. Mısır siyasetinde baskın otoriterizme rağmen son bir asırda, toplumsal bir hareket olarak Müslüman Kardeşler etkili olmuştur. Hareket; açtığı okullar, kurduğu hastahaneler, organize ettiği yardım kampanyaları ile Mısır halkının sempatisini kazanmış, fakat yönetime karşı geliştirdiği eleştirel tespitler nedeniyle sürekli siyasi baskılara maruz kalmıştır. Müslüman Kardeşlerin bir sivil toplum kuruluşu mu yoksa sosyal ve siyasal bir hareketmi olduğu bugünde tartışılmaktadır. Fakat disiplinli üyelik yapısı, etkili lider kadrosu ve halk tabanına hitap eden faaliyetleri ile sürekli gündemde olmuştur. Kurulduğu 1928 yılından bu yana sürekli Mısır siyasetinde var olan hareket, bazı kesimlerce siyasi bir örgütlenme yapısının olmaması, sosyal fayda odaklı çalışmaları ile şiddetten uzak durması sebebiyle sivil bir toplum kuruluşu olarak değerlendirilmiştir. Kimi taraflarca, Mısır siyasetinde yaşanan bazı hadiselerde hareket üyelerinin isminin geçmesi ve İsrail'e karşı verdiği mücadele iletartışılan bir organizasyon olmuştur. Kimi taraflarca ise gerek Cemal Abdün Nasır gerek Enver Sedat ve gerekse de Hüsnü Mübarek dönemindeki siyaseti etkilemeye yönelik çabaları nedeniyle politik bir aktör olarak değerlendirilmiştir. 2010 yılında başlayan Arap Baharı rüzgârı Mısır'ı da etkilemiş otoriterizme karşı ayaklanan halk Tahrir Meydanı'nı doldurmuştur. Yakın siyasi tarihteki tecrübeleri nedeniyle otoriteye ters düşmek istemeyen hareket, başlangıçta gözlemci olsa da daha sonrasında sürece olan etkili katkısı ile Mübarek'in devrilmesinde önemli rol oynamıştır. Arap Baharı süreci ile Mısır siyasetinin birincil aktörü hâline gelen Müslüman Kardeşler, önce kurduğu siyasi parti ile Mısır Parlamentosunda çoğunluğu kazanmış, sonrasında üyesi olan Muhammed Mursi'nin Cumhurbaşkanı seçilmesi ile iktidar olmuştur. Fakat gerek siyasi tecrübesizliği ile Mısır siyasetini, Mısır'ın demokratik geleceğini kurma konusunda konsolide edememesi, gerekse de eski siyasi, ekonomik rejim bürokrasisinin etkisini kıramaması nedeniyle bir yıl gibi kısa bir süre sonrasında askeri bir darbe ile yönetimine son verilmiştir. Yapılan çalışmada Müslüman Kardeşlerin ideolojik yapısı, toplumsal ve siyasi faaliyetleri, iç dinamikleri ile kurulduğu zamandan bu yana Mısır siyasetine etkisi incelenerek analiz edilmiştir. Araştırma, alan çalışması ile birçok yerel gazete ve düşünürün fikirlerinden yararlanılarak, konuya ilişkin yerel ve uluslararası akademik kaynaklar taranarak yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mısır, Müslüman Kardeşler, Hasan El Benna, Arap Baharı, Muhammed Mursi