II. Meşrutiyet Döneminde kadın dernekleri

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat'la başlayan modernleşme hareketine bağlı olarak kadının aile ve toplum içindeki rolü tartışılmaya açılmıştır. Toplumun modernleşmesinin o toplumu oluşturan tüm bireylerin ve dolayısıyla kadınının ilerlemesiyle mümkün olabileceği düşüncesinden yola çıkan Tanzimat bürokratları kadının toplumsal statüsünün yükseltilmesi için bir takım yasal düzenlemeler yapmışlardır. Tanzimat bürokratları idarî, hukukî, malî, sosyal, eğitim ve kültürel reformların yanında özellikle kadın eğitimine büyük önem vermişlerdir. Nitekim kız çocuklarının eğitimi için sıbyan mektepleri dışında İnas Rüşdiyeleri, Darülmuallimat ve Kız Sanayi Mektebi gibi orta öğretim kurumları ilk kez bu dönemde açılmıştır. Bu okullardan mezun olan kadınlar çalışma yaşamına dahil olarak toplumsal hayatta yeni bir misyon üstlenmişlerdir. Tanzimat döneminde aydınlar da gazete ve dergilerde kadının Osmanlı toplumundaki konumunu tartışan pek çok yazı yayınlamışlardır. Ayrıca, kadınlara yönelik ilk dergi olan Terakki-i Muhadderat 1869'da yayınlanmaya başlamıştır. Bu gelişmeler Osmanlı kadınının uzun özgürlük sürecinin başlamasını sağlamıştır.Osmanlı Devleti'nde ilk kadın dernekleri Rum ve Ermeni kadınları tarafından 1860'lı yıllarda kurulmuştur. İlk Müslüman kadın örgütü ise 1876'da yaralı askerlere yardım amacıyla tesis edilmiştir. İkincisi ise 1897 Türk-Yunan Savaşı sırasında şehit ailelerine yardım amacıyla açılmıştır. II. Meşrutiyet döneminin getirdiği özgürlük ortamında kadın meselesi yeni bir boyut kazanmıştır. Kadın hakları, kadın-erkek eşitliği, kadın eğitimi, çok eşlilik, kadın işçiler vb. konular Meşrutiyet basınında serbestçe tartışılmaya başlanmıştır. Dönemin Batıcı, Türkçü ve İslamcı aydınları kadın meselesiyle yakından ilgilenmiş ve konuyu farklı açılardan ele almışlardır. Ancak geleneksel toplum yapısı kadın sorununun önündeki en büyük engel olmaya devam etmiştir. II. Meşrutiyet döneminde Gayrimüslim kadın gazete ve dernekleri dışında, bizzat Müslüman kadınları tarafından 10 dolayında gazete ve dergi çıkarılmıştır. Ayrıca Müslüman kadınları tarafından fakirlere yardım, kadın hakları ve eğitimi, kadınların sosyal statüsünün yükseltilmesi, kadınların istihdamı, milliyet ve hemcins dayanışması gibi amaçlarla 50 civarında dernek kurulmuştur. Bu dernekler vasıtasıyla Müslüman kadınının örgütlü olarak hareket etmeye başlaması toplumsal statüsünün gelişmesi ve sosyal hayata katılması bakımından önemli gelişmelere yol açmıştır.