İmmatür sıçanlarda uygulanan deneysel kafa travması modeli sonrasında akut tek doz mk-801 kullanımının erişkin dönem beyin dokusu ve bilişsel davranış üzerine etkisinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada immatür sıçanlardaki kafa travmasının geç dönem (erişkin dönem) etkilerini ve travma sonrası akut tek doz MK-801 kullanımının uzun dönem nöroprotektif etkisini araştırmak amaçlanmıştır. Çalışmada immatür sıçanlara travma sonrası intraperitoneal 1 mg/kg MK-801 uygulanarak 16 hafta boyunca haftalık vücut ağırlığı ölçümleri yapılarak takip edildi ve 16. haftanın bitiminde açık alan ve Morris su labirenti testleri uygulanmıştır. Davranış testlerinden sonra sıçanlara sakrifikasyon işlemi uygulanarak, beyin dokuları çıkartılmıştır. Elde edilen beyin dokularında bilateral hipokampal CA1, CA3 ve DG alanlarında nöron sayımı yapılarak morfolojik değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Ayrıca sıçanların beyin dokularının bir kısmı histolojik olarak sinir büyüme faktörü (NGF, Nerve Growth Factor), beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF, Brain Derived Neurotrophic Factor), N-Metil-D-Aspartik asit reseptörü (NMDA-R, N-methyl-D-aspartate receptor) ve glial fibriler asidik proteinin (GFAP, glial fibrillar acidic protein) immunohistokimyasal boyama ile hipokampus dokusundaki dağılımları incelenmiştir. Hipokampus doku homojenatındaki NGF, BDNF ve NMDA-R protein düzeyleri ise ELISA (Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay) yöntemleri ile incelenmiş ve bu moleküllerin üzerinde MK-801'in beyin hipokampus bölgesindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre; sıçanların kilo artışı/azalışı açısından gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı farklılık göstermediği belirlenmiştir (p>0.05). Hipokampal nöron sayımı bulgularına göre travma+ MK-801 grubundaki sıçanların bilateral hipokampusun CA1, CA3 ve DG alanlarındaki nöron sayılarının korunduğu ve kontrol grubuna yakın düzeyde seyrettiği belirlenmiştir. İmmunohistokimyasal bulgulara göre, travmanın bilateral hipokampusun CA1, CA3 ve DG alanlarında BDNF, NGF ve NMDA-R ekspresyonlarını istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde azalttığı, MK-801 uygulamasının ise BDNF, NGF ve NMDA-R ekspresyonlarındaki azalmayı tersine çevirerek arttırdığı bulunmuştur. Ayrıca MK-801'in hipokampal alanlardaki GFAP ekspresyonunu istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde arttırdığı gözlemlenmiştir. ELISA bulguları ise histolojik bulgulara benzer şekilde, sağ hipokampus bölgesinde NGF, BDNF ve NMDA-R protein düzeylerinde travma grubunda kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı azalma bulunmuştur (sırasıyla p=0,026, p= 0,017 ve p=0,001). Travma+ MK-801 uygulanan grupta ise travma grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı artış gözlenmiştir (sırasıyla p=0,035, p=0,030 ve p=0,001). Açık alan testi bulgularına göre travma+ MK-801 grubunun orta alanda geçirdiği sürenin en yüksek, perifer alanda geçirdiği sürenin ise istatistiksel olarak anlamlı düzeyde en düşük olduğu belirlenmiştir. Ayrıca travma+ MK-801 grubunun katettiği mesafe ve hareket hızı en yüksek bulunmuştur. Morris su labirenti bulgularına göre travma+ MK-801 grubunun platform bulma süresinin travma grubuna kıyasla daha kısa olduğu belirlenmiştir. Yüzme hızı açısından 4. günün sonunda gruplar arasında anlamlı bir farklılık görülmemiştir (p>0.05). Travma+ MK-801 grubunun hedef kadranda geçirdiği sürenin travma grubuna kıyasla daha uzun olduğu, ayrıca travma grubunun hedef kadranda geçirdiği sürenin kontrol grubuna göre istatiksel anlamlı olarak daha kısa olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak travmatik beyin hasarının öğrenme ve belleği olumsuz yönde etkilediği anlamlı bir şekilde ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Travmatik beyin hasarı, immatür sıçan, bellek, öğrenme, MK-801, ELISA, BDNF, NGF, NMDA-R, GFAP.