Siyasi bağların siyasi risk koşullarında firma sonuçlarına etkisi: 2004-2015 yılları arasında Türkiye elektrik sektörü üzerine boylamsal bir araştırma

Kurumsal Siyasi Bağlar (KSB), firmaların piyasa dışı faaliyetleri olarak çıktıları üzerinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu nedenle, son yıllarda büyük ilgi görmektedirler. İlgili çalışmalarda firmaların siyasi bağlantıları resmi/biçimsel ve resmi olmayan/kişisel bağlantılar olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma ise genel olarak ülkelerin ekonomik kalkınma düzeylerine dayanmaktadır. Buna göre, gelişmiş ülkelerde biçimsel bağlantılar hâkim olmakla birlikte, resmi olmayan bağlantılar, eş-dost kapitalizminin hâkim olduğu gelişmekte olan ülkeler için tipiktir. Ancak, bu ekonomik temelli görüş KSB'lerin doğasını gereğinden fazla basitleştirmektedir. Öte yandan, giderek artan sayıda çalışma firmalar için KSB'lerin pozitif, negatif ve karma etkilerini ortaya koymaktadır. Genel olarak, KSB'lerin firma sonuçları üzerindeki olumlu etkilerinin bağlamsal, örgütsel veya piyasa faktörlere bağlı olarak olumsuza dönebileceği gösterilmiştir. Bu çalışmalar genellikle ekonomik geçiş veya siyasi ortamda beklenmedik bir değişim yaşandığı dönemlerde yapılmıştır. Bununla birlikte, bilinen hiçbir ampirik araştırma, siyasi ortamdaki değişimin aşamalı olarak gerçekleştiği bir bağlamda bağların firma sonuçları üzerindeki etkisine odaklanmamıştır. Bu nedenle, bu tezin temel amacı, politik bağlantıların ulusal iş sistemi perspektifinden ve, KSB-firma çıktısı ilişkisini ise değişimin aşamalı olarak gerçekleştiği bir siyasi ortamda incelemektir. Bu çalışmada, KSB'lerin doğası ve firma çıktıları üzerindeki etkileri yeni bir metodolojik yaklaşımla 2004-2015 yılları arasında Türkiye elektrik sektöründe incelenmiştir. Sonuçlar bağlama özgü iş sistemine bağlı olarak siyasi bağların bağ yoğunluğu ve bağ derinliği olmak üzere iki yapısal boyuta sahip olduğunu göstermektedir. Bu araştırmanın temel bulgusu, bağ yoğunluğunun firma sonuçları üzerinde olumlu bir etkiye sahip olmasına rağmen, iktidar partisinin güçlenmesiyle etkisinin olumsuza dönüşmesidir. Ayrıca, iktidar partisi siyasi gücünü artırdığında bağ derinliğinin etkisi olumlu iken, aksi durumda firma çıktıları üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Mevcut sonuçlar, KSB'lerin değişken etkisinin sadece siyasi ortamdaki radikal değişikliklere veya ekonomideki geçişlere değil, aynı zamanda politik aktörün gücünde kademeli olarak meydana gelen artışa da bağlı olduğu göstermektedir. Ayrıca, KSB'nin çok boyutlu yapısının bağların karma etkileri üzerinde de etkili olduğu gösterilmiştir. Anahtar kelimeler: piyasa dışı faaliyetler, kurumsal politik bağlar, ulusal iş sistemi, devlete bağlı iş sistemi